Stna tmarit um bkmenntir og listir.


Krnka fr Berln og Lissabon eftir Guberg Bergsson


sk-slenskir dagar ri 2006
skalandi hafa veri og ba enn menn sem sna slenskri menningu ekki bara velvilja heldur huga og hann er meira a segja svikinn. Fyrrum var hann nr einvrungu slendingasgunum og Eddukvunum, san beindist hann a landslaginu en n virist hann n til nstum alls. a eru haldnir slenskir dagar skum borgum, lesi r verkum samtmahfunda og eitthva snt af ntmalist og jafnvel kvikmyndir. Yfirleitt er smileg askn, einkum smrri stum, en tala fyrir hlfum sal strborgum. Fmenni ar einkennir ekki bara huga ea hugaleysi hva sland varar heldur er smu sgu a segja um menningu annarra landa. Munurinn er helst s a menning strja er aallega kynnt hsklum ar sem tungur eirra eru kenndar, a rum kosti n aeins str nfn til augna og eyrna annarra en nemenda. Bremerhaven var haldin slensk mennigarkynning september og mr boi. g kom til borgarinnar eftir a hafa fari ftur Reykjavk klukkan fjgur a morgni, flogi til Frankfurt og haldi me lest gegnum skaland og endai reyttur Htel Nordsee klukkan nu a kvldi. g hlt a tilkynning um dagskrna bii mttkunni, svo var ekki, aftur mti var mr vsa Marilyn Monroe-Suite, htelb ar sem veggjunum voru mlverk og ljsmyndir af leikkonunni ungri og fram a andlti. Af eim var aus a hn hefur haft gaman af kilingum og veri nstum hjlbeintt sku, me feita klfa og ftleggi. einum veggnum var eftirlking af ekktu mlverki eftir Hoppers og frgar stjrnur ltnar supla a nturlagi vi barinn. Elvis afgreiddi. etta byrjar laglega, hugsai g. Nsta morgun hringdi enginn af eim sem skipulgu htina, svo g hringdi skrifstofuna; ekkert svar. egar lei a hdegi fr g Borgarsafni sem er frbrt me ljsmyndum af flki vi fiskvinnslu, konum a vo saltfisk og greint fr kjrum eirra sem voru miklu betri ri 1928 en hj okkur egar g vaskai fisk Grindavk eftir 1950. safninu var snd hugaver kvikmynd af fiskveium vi sland. henni heyri g sunginn gamlan sjmannasng sem g hafi haldi fram a essu a vri hollenskur en er vst skur. Og karlarnir sjnum klluu: Hv op, eins og sagt var vi krakka egar g var barn. Einnig var safninu bkin Kurs Island, um fiskveiar hr vi land fr 1950 til 1960. Allt var betra en Saltfisksetrinu Grindavk. g var eini gesturinn safninu. egar g fr hteli voru ar engin skilabo, svo g hringdi: ekkert svar. g dreif mig Listasafn borgarinnar, sningu sem ht Dyr fu ea Island zu Gast. henni var enginn nema eftirlitsmaur sem heilsai virulega, ngur yfir a sj einhvern koma til a skoa essa vel upp settu sningu me verkum eftir Katrnu Sigurardttur, Helga orgils, lfu Nordal, Helga Hjaltaln Eyjlfsson og Birgi Snbjrn Birgisson. Hj strjum er algengt a haldnar su allskonar sningar af skyldurkni vi menninguna ea einungis til ess a veita lru flki vinnu vi a skipuleggja og skrifa fremur innihaldslitlar greinar kynningarbklinga. Hr var ekki brugi t af vananum bklingi sem ht Kunst im Nordwesten. Svo virist sem Bremerhaven su haldnar eins og va landinu svo margar sningar ntmalist a a lkist stvandi rennsli og vifangsefni listamanna allsstaar au smu: Eitthva um nttruna. T.d. snoklippt gras hl svipa hri hfi pnkara, ljsmyndir af hausum rollum og bpeningi ea notu blndu tkni vi ger mynda af konum a vera lttar ea r dunda sund vegu vi a a eya misskilningi karlmanna. Eftir a hafa skoa slensku sninguna hringdi g aftur skrifstofuna; ekkert svar. Svo g fr hteli; engin tilkynning gestamttkunni. snautai g inn til mn og horfi ljsmyndina af Marilyn hjlbeinttri og me vembil. g bei, las bkling um myndlist og sannfrist um a allir sem hana stunda geti ori frgir. Allt einu kom a v, sminn hringdi. Niri mttkunni var Johann P. Tammen sem st fyrir menningardgunum, ritstjri tmaritsins die horen ar sem hefur oft veri birt eitthva eftir slenska hfunda. haustheftinu eru 13 skld og die horen gefur t disk, honum eru meal annars lj eftir Stefn Hr Grmsson og Hannes Sigfsson. Menningarsamkoman me mr og anda mnum, Karli Ludwig Wetzig, var haldin bkasafninu, gileg og vel stt. eftir var fari a skum si t a bora. slgust me fr margir sem hfu veri samkomunni en g ekkti ekki og kynntist ekki heldur. g talai um fiskveiar og flkun vi slenska konslinn sem langai a sna mr hfnina daginn eftir og lta mig flaka fisk sem g gat ekki, lestin fr snemma til Berlnar. Ferin anga tk um fjra tma og endai nju jrnbrautarstinni sem er svo str a halda mtti a ngi allri Evrpu. Byggingin hefur vaki lf, enda vekur allt ntt lf ekki bara slandi heldur flestum lndum og menn segja: a er engin lei a tta sig essu fyrirkomulagi. A lokum tta menn sig, gefast upp ea stta sig vi orinn hlut. Athafnamenn ra mlum hvort sem a er rum til gs ea ills. Um sir komst g hteli Pankow, hverfi sem g ekkti og tlai fyrir tal rum a skoa ar hs rithfundarins Hans Fallada, sem skrifai bkina Hva n, litli maur, en a var loka og niurnslu. Berln er jafn indl og hn hefur veri og vera mun. g skoai sninguna verkum Rembrandts og fannst vanta Krossfestinguna sem er Munchen og Strsmanninn Lissabon. Ekkert srstakt henti mig ennan dag anna en a a g var vitni a v a ungur maur steig inn neanjararlestina fr Pankow me bjrflsku hendi, illa farinn, eflaust af neyslu eiturlyfja, sveittur, settist bekk og mkti. Milli Vinetastrasse og Schnhauer Allee kom inn annar ungur maur me hund bandi. Um lei og hundurinn s ann sem fyrir var mki rak hann upp einkennilegt vein, reif sig lausan, hljp til og byrjai a sleikja hann htt og lgt: hendur, ftur og andliti, allan svitann og urrkai honum lokin um munninn me tungunni; alltaf me mtlegum hljum sem minntu niurblda sam. Eigandinn fkk vi ekkert ri en hinn maurinn, s aumi, vaknai r mkinu og leit tmltum augum hundinn sem byrjai a grta hstfum og tk me lppunum utan um hann. Vi etta var hundurinn svo taugaveiklaur st sinni a hann sprndi glfi. egar eigandinn s sprnuna fltti hann sr t nstu st, enda mega skir hundar ferast me lestum en ekki pissa glfi. Vi v er h sekt tt ekki hangi uppi skilti me: Hr mega hundar ekki ltta sr. Mr var hugsa: a er undarlegt hva hundum ykir vnt um menn sem hafa fari hundana. g hafi oft teki eftir hva eim lur vel hj ftkum og betlurum sem liggja pappakssum gtum borga. Lklega finna eir elilega samkennd me eim og virast glejast og hryggjast yfir a tvftlingar skuli vera komnir me ferftlingum svai. Slarger essa hunds var ausilega annig. Atlot hans voru vlk tilfinningablanda star og volis a engu var lkara en hann hefi loksins hitt af tilviljun heittelskuu tkina sna (ea var etta samkynhneigur hundur?) eftir langan askilna, en hann fkk ekki a harma og fagna lengi, eigandinn dr hann me valdi t r lestinni. Hr lk g sgunni svo hn veri ekki vmin me hundi sem grtur lestarpalli eins og kona sem horfir eftir unnusta a fara str. dag fr g aftur mti fund vitsmunanna bkabir og spuri eftir skum smsgum, starfsflki kannaist ekki vi bkmenntagrein. Til ess a hjlpa v vi a tta sig sagi g eins og satt var, a g hefi s safn eirra sku bkabinni Pars. Vi a heyra etta rauk a upp til handa og fta og fr me mig a deildinni me safni vintra fr msum lndum. Er annig komi fyrir smsgunni, hugsai g. A lokum fann g bkab Gyings bkurnar sem g hafi s Pars og vi fundinn var afgreislustlkan gl, samt ekki eins og hundurinn sem hitti manninn sem var farinn hundana. egar g borgai og stlkan sagi af stakri kurteisi: Ga helgi, svarai g gamni: Me hverjum? Hn sagi: Auvita mr! Og hr lkur hunda- og stlkusgum fr Berln og anna tekur vi. a fjallar um sningu tengslum tveggja borga listum: Die Kunst Zweier Stdte. etta var grarlega umfangsmikil sning sem leiddi ljs margvsleg tengsl Japana og jverja; au hfu byrja lngu fyrir Heimsstyrjldina sari. Sndar voru srstkum bsi srkennilegar japanskar kvikmyndir undir skum hrifum fr fyrstu rum essarar listgreinar. etta voru meal annars myndir um einskonar slrna eiginleika formanna sem slkra, bi samleik og einleik, og forma mannsslarinnar og samleikur eirra og ytri atbura. Annars var ess geti rum sta sningunni a listmlarahpurinn Der Sturm hafi egar haldi sningu Tk 1914. jverjum virist takast vel a koma upp sningum ar sem hlutir og atburir list og samflagi eru athugair fr mrgum hlium, um lei og liin t er sundurgreind og skilgreind, hi hlfgleymda og a sem menn vilja gleyma er dregi fram dagsljsi. Sningin Berlin Tokyo Tokyo Berln var annig, gerlk eim miklu og vissan htt samsvarandi sningum sem hafa stundum ur veri haldnar Pars. eim var herslan einkum lg form og liti hlutanna og andlega ttinn tilverunni. Bar essar jir, Frakkar og jverjar, ba yfir miklu fjrmagni, rkri ekkingu og sjlfsgum vilja til ess a grafa djpt tilveru sinnar sgu og annarra. etta er eitthva sem vi ekkjum ekki samflagi okkar. hugann vantar og kannski getuna lka nema grobbi og lngun til a gera a sem vi gerum aldrei. En vi getum hugga okkur vi a a Bretar virast ekki heldur vera gddir smu mynd- og mlsn tilveruna og jverjar, ekki einu sinni hva varar sgu eirra sjlfra, hva Evrpu ea heimsins tt eir fjalli gjarna rituu mli af leikni um hin lkustu atrii stjrnmlum og hafi sgulega yfirsn bkum. eir virast ekki hafa yfir a ra ngu strum sfnum fyrir svona sningar og svo er bresk myndlist fremur ltilfjrleg mia vi myndlist ja meginlandinu. Strsti atbururinn yfirsnarmlum myndum og mli var miklum slum Deutsches Historisches Museum, ska sgusafninu. ar var rekin saga skalands fr rinu 100 fyrir Krist og fram til 1994 afmrkuum kflum. Fr aldamtunum, sem vi hfum nlega lagt a baki, var ekki aeins rekin upplausnin eftir Heimsstyrjldina fyrri og uppgangur nazismans heldur sku jarheildinni ger vandleg skil tveimum ttum, fyrst fr 1933 til 1945 og san fr 1949 til 1994. Allt var etta gert me hlutlausum htti og atburir sndir, n beinnar umfjllunar, r sgu austur- og vesturhluta landsins. Sningin var svo yfirgripsmikil og heillandi a vika fr a skoa hana me daglegum heimsknum. Til a setja upp svona risasningar urfa jir a eiga marga frambrilega og samhenta einstaklinga llum svium, en menn vera a hafa ru fremur rf fyrir minni og eiginleika ess. Svo virist sem ska jarminni hafi ekki fari rst tt jarlkaminn hafi veri limlestur tveimur styrjldum. Leikhslfi Berln var aftur mti ekki srlega heillandi en tnlistarlfi reki af skyldurkni vi hefirnar og tillitssemi vi njungar sem eru ornar vgast sagt fremur vandralegar og r sr gengnar; varla er hgt a mynda sr neitt murlegra en aflga framrstefnu sem rembist vi a draga andann og ykjast vera ung og fersk. Hvernig getur ungt flk veri endalaust bara a skla sig listum? Brechtleikhsi virtist lka vera niurlei og hafa a eitt a markmii a laa horfendur til sn me v a gera nstandi jflagsgagnrni t.d. Die Kleinbrger Hochzeit (Smborgarabrkaupi eins og a er kalla slensku og Leikflag Selfoss sndi me gtum fyrir nokkrum rum) a meinlausri skopsningu fyrir flissandi unglinga gelgjuskeii fremur en sna leikrit me flagslegu innihaldi. a sama er a segja um anna leikhslf Berln; llegast var gtuleikhsi sem virist helst vera fyrir leikarakrakka. annig krakkar eru srstakt fyrirbrigi samtmalist ea reyndar llum svium lista og menningar, jafnvel stjrnmlum lka, og tskrifast r einskonar hsklagorklum sem spretta t um allar jarir: til eru bkmenntakrakkar r hsklum, mlarakrakkar r listahsklum, fjlmilakrakkar r fjlmilahsklum, alltaf a gera sprell og semja sprelltti o.s.frv. essi srstaka framleisla krakkasti trllrur llu samtmanum me endalausum krakkaltum; og krakkarnir eru a sjlfsgu ngir me sig og krakkaskapinn og allir sna eim barnslegan skilning svo krakkarnir halda a eir hafi ekki bara lrt a vera frumlegir krakkar heldur s frumleikinn mefddur bland vi framskni. Mrg torg Berln voru undirlg af annig krkkum vi a tj sig og a var ekki a sj neinn tkjaskort vi a framleia hersluhlj og vekja sumarnorurljs himni, en a virtist vera tsku ltlausum ljsahtum styrktum af borgarstjrninni.

Lissabon
A fara til Lissabon er eins og a ganga fund riju fingarinnar. Svo hn heppnist fullkomlega er komi strax vi Editorial Noticias torginu Rossio og athuga hva s a gerast bkmenntunum. borinu niri er nja bkin, Minningabrot eftir Jos Saramago me 10% jlaafsltti. g kaupi hana. Efni er a sem hann kallar brot. eim segir a nafni Saramago s ekki rtt ttarnafn heldur hafi ritarinn sem fri skrn skldsins jskrna veri drukkinn og stainn fyrir hi rtta Sousa, hafi hann skrifa viurnefni fjlskyldunnar, Saramago sem merkir Gulrfa. Fyrir r murlegu sakir gat hann ekki hugsa sr ungur maur a giftast stlku sem ht Deolinda og hann var hrifinn af, vegna ess a me samruna ttarnafns hans og hennar, sem var Bacalhao, a merkir orskur, hefi skrnarnafn hennar glata rmantskum lindubl og hn fengi fremur frhrindandi frarnafn: Deolinda orskur og Gulrfa. Brotakenndar minningar Saramagos n ekki langt fram eftir aldri en rekja a sjlfsgu upprunann og segja fr fingarorpinu Azinhaga, bori fram sem Ainjaga, eflaust arabskt: as-inaik og merkir ngvegur tt hann liggi um breia slttu Alentejos. Ekki langt fr orpinu skammt fyrir noran Tagusfljti rennur t a ltil sem er samt ngu str til ess a vera kortinu. egar Saramago minnist rinnar verur lsingin tt vi orin sem Pessoa leggur munn Alberto Caeiros egar hann orti um na sna: Tagus er frara fljt en in sem rennur um orpi heima. Hvaa skld sem fddist eftir daga Pessoa getur fli blinn fr ljager hans? Saramago yrkir lka um na sna og nlgast sgildan hugbl portgalskrar ljagerar en fellir hr lji inn minningatextann eins og bundi ml vri. r v a skld og skldskapur er sami vefurinn og lklegt a nokkur hr landi muni lesa minningarnar, kva g a a til skringar vissa sgu eftir Saramago sem lsir unglingsrum hans og a einhverju leyti heimsknum til afa og mmu sem uru eftir orpinu egar foreldrarnir kvu a flytja bferlum og fara me soninn ungan til Lissabon ar sem fairinn fkk starf sem lgreglujnn og drengurinn fr til nms. Efni bkarinnar nr ekki lengra en a lokum barnaskla. Sveitabli sgunnar er eftirmynd hins ftklega hss ar sem Saramago fddist. Lkt og fingarstaurinn eru lsingarnar bkinni fbrotnar, fremur andblr fr atburum en a eir su beinlnis frir or. a er algengt portglskum skldskap a nota blinn stainn fyrir hlutinn, en aferina er samt ekki hgt a kalla stefnu ritlist heldur er etta elislgt skldum ea jareinkenni. tt Saramago telji sig vera kommnista og s flokksbundinn virist fylgni vi hugmyndir innan hans og kenningar kommnismans um a hvernig bkmenntir eigi a vera ekki hafa hrif ritlist hans, hvorki sn hans samflagi n vihorf til manna sem er dlti furulegt. Minningarnar eru engu a sur gtar og sna hinar mrgu hliar Lissabon og ftkasta hluta borgarinnar eins og hann var fram a byltingunni 1974. rtt fyrir auma tilveru foreldranna virist Saramago hafa alist upp takalaust snauri tilveru flks af engri kveinni jflagssttt me litla vitund um eli samflagsins kringum a. Fjlskyldan hefur veri af einskonar millisttt ftkra. tt kynlegt kunni a ykja er mikill stttamunur rkjandi meal snaura, svo vegna stu foreldranna, ea rttara sagt furins, hefur sonurinn ekki kynnst versta murleika hinna allslausu, til dmis ekki nema a litlu leyti barttu kvenna fyrir tilveru sinni me v a stunda vndi. umhverfi hans hefur vndi veri stunda fremur heimili en murlegum pensjntum sem var algengast. Saramago er rlti fyrir ofan lgsta stig samflagsins vegna ess a fair hans var lgregla tmum Salazars. Helstu minningar sonarins eru stu sinnar vegna aallega tengdar prfum ea velgengni skla en ekki beinlnis basli. Gar einkunnir koma samt a litlu gagni, ekki ru en v a hann lri vlfri tkniskla og urfti a lra ar eitthva frnsku og bkmenntum. S lrdmur kemur honum vart egar hann ltur um xl, ekktur rithfundur sem veit a hvorki bkmenntir n franska eru skyldufg tknisklum hins frjlsa samtma. tt honum finnist etta vera kynlegt efri rum er ekki a sj a honum yki undarlegt a hj honum skuli ekki hafa vakna vegna nmsins hugi ritlist strax sku; huginn er prfum. Hj Saramago, lkt og algengt er hj hfundum Spni og Suur-Amerku, sem skja sku lfssn fremur kvikmyndir en bkur, verur skldskapur hans og eirra fyrir bragi myndrnn, listrnn eiginleiki hans er vissan htt myndsn, yfirbor fremur en dpt ea rvdd. etta er austt skldskap spnskumlandi ja, eim reginmun sem er a finna honum fyrir og eftir komu kvikmyndarinnar. sku fer Saramago lka oft b og verur a sgn srlega hrifinn af dnsku kvikmyndunum me Gg og Gokke og spyr bkinni hvers vegna r og leikararnir su me llu gleymdir og ekki geti kvikmyndasgunni. g hef hvergi annars staar rekist ritum ea bkum hrifningu suurlandaba essum dnsku gamanmyndum.
a kveur vi annan tn hj skldkonunni Agustina Bessa-Luis sustu bk hennar fr 2006, A Ronda da Noite sem merkir Nturvrurinn. Agustina er meiri vitsmunavera en Saramago og hefur alltaf verkum snum fjalla tiginn nstum hstemmdan htt um konur me svonefndu valdi mli og hn gerir a lka essari bk. ar er vifangsefni tengt dularfullri ljsveru samnefndu mlverki, Nturverinum eftir Rembrandt sem miki hefur veri fjalla um og deilt ldum saman. En austt tti a vera a arna er engin nnur en kona Rembrandts, Saska sem bregur fyrir innan um nturverina lii kafteins Cocq. Hn er a flkjast arna hvers vegna? me dauan kjkling, hnu ea dfu vi belti og horfir horfandann. Agustina fjallar sfellt me njum htti um sama atrii, konuna ea konur af ri stttum fjlskrugum myndum, n ess a a veri a kynsystrarhyggju og stagli eins og oft vill vera hj kvenrithfundum. Hn er eflaust og hefur veri lengi mesti hfundur Portgals en aldrei veri jafn berandi og arar skldkonur ea skldkarlar sem hafa vaki athygli tgefenda fyrir utan Portgal sustu ratugum. Agustina er engu a sur hfundur sem gnfir yfir samlanda sna, hn er einhvern veginn of str snium til ess a eir sem bgslast fram ea fara me vld bkmenntum geti vasast me hana markai eins og ritlistin vri lti anna en daua hnan hennar Sasku en vi belti bkmenntafringa. Sagan eftir Augustinu er frleitt tknrnnar merkingar essu svii heldur viameiri. Stundum eru samt takmrk fyrir v hva hugi manns hnignun borgara- og valdasttta getur n langt vi lestur bka a sama gildir um allt tnnl aftur mti vekur furu a Agustina, sem er talin vera til hgri og tskfu af vinstrimnnum fyrir bragi og reynt a egja hana og verk hennar hel, einkum hva varar tbreislu fyrir utan Portgal, skrifar miklu fremur tt vi marxisma og flagslega sn hans og stefnu en til a mynda Saramago ea arir ekki eins ekktir samlandar og hfundar. egar g les nju sguna eftir Agustinu kemst g a dlitlu: Ef lesnar eru bkur eftir mikla hfunda, sem maur ekkir af verkum eirra, er eins og veri s alltaf a lesa smu bk en vi a verur maur sendurnrur tt a reyti, af v a lesandinn roskast um lei. Kannski er etta lykill og leyndardmur mikillar listar, aftur mti er lttvg list gdd svo verulegum leyndardmi a hann liggur augum uppi fyrstu blasum en maur blekkir sig sjlfviljugur me v a telja sr mtulega falska tr: a allt bkinni s hfilega ntt og mtulega rrt.
Auvita eru komnir sjnarsvii Portgal eins og annarsstaar lndum Evrpu glpasagnahfundar en hinir portglsku eru me srstku snii og til dmis fjallar einn eirra um lgml gus samnefndu verki. essir eru engir smkarlar heldur oft lrir menn, stundum svii vsinda sem er stl vi portglsku hefina bkmenntum, einkum ljager. A essu leyti skera portgalskir hfundar og ljskld sig r, enda algengt a karlar og konur af menntasttt: lknar, lgfringar, verkfringar, herforingjar, skattstjrar og strfringar yrki lj ea semji skldsgur, su gagnrnendur, iki fri svii bkmennta ea stundi eitthva af essu, kannski allt, me snu aalstarfi og hverfi jafnvel fr vsindastrfum vit lista. Nokkrir af yngstu hfundunum svii skldskapar og lja, en einkum glpasagnagerar, eru fddir ea ttair fr fyrrum nlendum landsins. annig fylgir allt smu tsku um heim allan, thverfin eru enn n a nema land og sigra hfuborgina, tt nna s a me svolti venjulegum og hefbundnum htti: ur voru etta menn fr tkjlkum landsins, nna eru sigurvegararnir flk r nlendunum. Munurinn enska og portgalska tilvikinu er s, a v portgalska koma hfundarnir r heimalandinu handan vi hafi, eins og nlendurnar htu einrist Salazars, og stigu svi bkmennta lngu ur en arir jaarmenn menningunni lkt og hfundar hafa gert r breskum nlendum Bretlandi ea msir innflytjendur Amerku. eir fjalla venjulega um smmuni daglegu lfi ea vinganir. Anna gildir um hina portglsku sem eru andlegri og strri. egar g fer yfir ljlistina fr 2006, rekst g bk sem heitir Livro das passagens, eiginlega Ferabk, eftir skldkonu sem g ekkti ekki. arna er a finna lj um sland, feralag fr Reykjavk austur bginn me strndinni. Hfundurinn, Maria Andresen, er lklega komin af helsta skldi sustu aldar, Sophie Breyner. (ess m geta innan sviga a fyrir mrgum rum ddi g barnabk eftir skldkonuna, Sophie; Sstlkan heitir bkin. g reyndi hva eftir anna a f hana tgefna sem mistkst jafnan. essum tma voru hr tsku annarkonar barnasgur en hn. Hj einni tgfunni var g spurur hvort arna vri flugslys og egar g kva nei vi var vimlandi minn hundslegur yfir hva portgalskar skldkonur vru langt eftir tmanum og kenndu Salazar um ann sma. Brn ttu a hafa huga flugslysum eins og einhverri bk eftir Enid Blyton sem var slefandi tsku. Hj rum var spurt hvort slagsml vru meal fiskanna. g kva nein vi en sagi a arna vri kolkrabbi. a tti mtuleg hrollvekja og teki vi ingunni en henni skila af v engu bleki var sprauta augun vinafiski ea fiskur kyrktur me kldu bli og sagt a slensk brn gtu ekki fengi huga ljrnni sgu, Sstlkan vri ekki einu sinni femnisti meal fiskanna sem er allir, elis sns vegna, hkarlar og fullir af karlrembu.) framhaldi af essu er kannski vert a geta ess a portgalskar skldkonur, eins og Lisa Costa Gomes, hafa komi afar hrifnar til slands, fyrst huganum, svo veruleikanum, a lokum hvorutveggja: skldskapnum. a er lka eftirtektarvert a erlend skld sem koma til slands yrkja venjulega eitt lj um landi, sjaldan fleiri. sland virist ekki endast nema stakt lj, en stundum er a reyndar vi mrg, eins og egar Borges orti. Portglsku ljin um sland eru best, a mnu viti ea smekk, tengd hygli um hi hlutsta hinum hlutsta veruleika fremur en au su beinar ytri lsingar. g ri ekki frekar um sland portglskum bkmenntum en mig langar a reyna a a nefnt lj eftir Maru Andresen:

egar fari var fr Reykjavk austur me strndinni
sum vi a landslagi hafi einskonar hfileika
til a mta ltlausa framrs hins furulega.

Svo ttinn ea arfur hinna stu tilfinninga
og ll narsemd Gus ea munaur ess sem er bltt
geti horfi me farfuglunum suur ea lagst dvala.

Kuldinn nstir,
og silfurfuglar, svartur sandur, dr freans. Hr
er maurinn hargerur, ntinn, ml hans er einfalt
efni fbroti og venjurnar haldgar.

hinni miklu Gulbenkianmenningarstofnun Lissabon hefur veri str frbr sning sem var kllu Hfileikar og verkfri fr 1846 til 2006, haldin tilefni ess a starfsemi stofnunarinnar er hlfrar aldar gmul. arna voru rjr myndir fr slandi: ein tengd eldinum, nnur jrinni: ingvellir en ekki venjulegum ljsmyndalitum es tilgerarlegum stl. Bar myndirnar voru eftir erlenda ljsmyndara. Merkasta ljsmyndin fr slandi lokai sningunni og var eftir Hrafnkel Sigursson. Hann hafi sett verk sitt upp snilldarlegan htt, eins og ljsmyndin vri altaristafla af eirri ger sem er kllu rmynd af v hn er str mimynd en til hliar eru tveir vngi, myndskreyttir a framan og bakhli. Ef vngirnir eru lagir saman loka eir tflunni. essi afer, sem merkir launhelgi, er bygg fornu kristnu vihorfi til ess sem manninum er heilagt. stainn fyrir Gu ea Jes sem oldi pslir er mynd Hrafnkels frosin rlti htt jr hvtum hreinleika, en aftan hvorum vng er mynd af drasli slensks samflags: plastpokar fr Bnus og Frttablai haug samt ru rusli. S tflunni loka sst einungis misyrming mannsins nttrunni, verri ntmans, en egar hn er opnu birtist hvtur hreinleiki jararinnar. a er aus a upphafin fltta fornrar og nrrar hugmyndar hefur heilla sem stu a sningunni, ekki innantmar glansmyndir af nttru slands, hinar venjulegu sem minna viurkennt landslagsperluklm.
lokin rakst g matreislubk me rttum gerum r Bacalhau Islandia ea slenskum saltfiski. Hn var eftir Paco Asensio en a miklu leyti samin me asto Ingibjargar Ptursdttur og Hafrs lafsson. stainn fyrir a a uppskrift Plokfiskur islands (plokkfiskur er sagur vera einn af mrgum slenskum jarrttum) tla g a a og birta uppskrift af saltfisk- og appelsnusalati fyrir fjra:

2 kl af appelsnum.
Tveir prrulaukar.
Dlti af svrtum olfum.
150 grmm af saltfiski.
Matarola.
rltill pipar.

Hi teki af appelsnunum. Saltfiskurinn skorinn ea leystur sundur me fingrunum. Prrulaukurinn er skolaur og saxaur. essu er komi fyrir blnduu saman stra skl. Dltilli olfuolu er hellt yfir og pipar str. Salati er a svo bnu lti ba kldum sta nokkurn tma ur en a er bori bor me ea undan rum rttum. r v g er kominn uppskriftaham get g ekki stillt mig um a koma me ara uppskrift:

Saltfiskfrau fyrir fjra:
200 gr. af saltfiski;
matskei af hvtri hveiti (uppstf); 2 eggjarauur;
2 eggjahvtur;
dlti af pipar;
dlti af smjri.

Sji saltfiskinn. Hrri mean uppstfi, . e., helli mjlkinni hveitina og hrri stugt me sleif. Lti uppstfi klna. Taki saltfiskinn upp og leyfi honum a klna. eyti eggjahvtuna. Hrri rauurnar mtulega. Blandi saman saltfiskinum, uppstfinu, rauunum og hvtunni nokku stru lti. Best er a lta hvtuna fyrst t fiskinn og uppstfi og hrra dlti essu en bta san vi rauunum. Gott er a str rlitlum pipar yfir rttinn og lta bkunarform sem hafa ur veri smur a innan me smjri. etta er baka 15 mntur vi 180 stiga hita ofni. Best er a bera rttinn strax bor, annars hjanar fiskurinn vi a a klna.

Segi svo a ekki s hugsa vel um andlega og lkamlega velfer ykkar Stnu!


        Forsan


        Stnurnar


        Hfundar


        Ntt efni


        Stina
        International


        skrift


        Ritstjrn


        Frttir


        Krkjur