Stna tmarit um bkmenntir og listir.


Gunnlaugur Scheving og Grindavk eftir Guberg Bergsson


Gunnlaugur Scheving fddist 8. jn ri 1904 og lst 9. desember ri 1972.

Stundum hafa listmlarar gert stum sem eir fddust ea dvldu svo rkileg skil me frumlegum htti verkum snum a stairnir, mlararnir og verk eirra hafa mynda samofna heild. tmans rs hafa mlverkin ori ekktari en stairnir enda auveldara a flytja au sningar en fjll, flk ea hs. Auk ess eiga au lengra lf fyrir hndum en vifangsefni. S rf a nota listrna tkni og kafa me liti og hugsun eli staar uns mguleikar hans voru tmdir sem uppspretta persnulegrar myndlistar var algeng meal erlendra mlara en fir slenskir hafa fari smu lei. eir hafa kannski leitt hugann a notkun lita og forma tengslum vi myndir af landslagi en sjaldan tekist vi a a tvinna saman hugsun sna, tma, mennina sem mtuu hann og stainn annig a hgt s a sj mlverkunum heild me hlisjn af eli ba og staar a veurfarinu gleymdu.
Undantekning essu efni er Gunnlaugur Scheving. Hann og frumleiki myndlist eru ntengdir Grindavk, orpi ar sem hann dvaldi lengi ea stuttan tma, oftast a sumarlagi, lklega fr 1939 ea 1940, en ur hafi hann komi anga me danskri konu sinni sem hvarf aftur heim rtt fyrir str og var ar innlyksa. rtt fyrir heimsknina er varlegt a lykta a hann hafi gert sr me henni skyndi mynd af dmigeru orpi me hlisjn af hugarorpi snu, mynd bygga kenningum um hva s fagurt ea listrnt, svipa og hfundur skldsgu gerir, og horfi san til veruleikans og framkalla hana verki stanum, essu tilviki fari aftur til Grindavkur. Hann virist ekki heldur hafa vali orpi til a styjast vi lkt og fyrirstu, og eftir v sem best verur s er ekki a finna hj honum lngun til kennisetninga a baki mlverkanna. Hann fylgir ekki fremur en arir slenskir listamenn stefnu og skipuleggur ekki heldur vitsmunalega sna eigin annig a hann setji fram hugmynd um fagurfri rituu mli. a er ekki heldur vst a hann hafi haft srstaka pltska skoun heldur miklu fremur almenna flagslega vitund ea tilfinningu tmans sem mun hafa leibeint honum a einhverju leyti. Mlverk hans eru samt ekki jflagsleg, annig s a hann fylgi raunsi a mlum en hann dr ekki aeins upp srstaka mynd heldur kortlagi orpi, einkum Jrngerarstaahverfi me eim htti a hann mla myndir af hsunum, hverju um sig og afstu eirra hvers til annars, n beinlnis yfirsnar, enda var hann ekki sgumlari. egar hann hafi mla myndir af hsunum teiknai hann gjarna hsbndann en hsmur leyfu honum ekki a teikna sig.
htt er a segja a Gunnlaugur hafi frt inn listina taranda, saltan andbl hins skynrna einfaldleika sem ljabkin orpi eftir Jn r Vr tti litlu sar eftir a anda fr sr orum. Litirnir mlverkunum fela sr fbreytni tmans og hann frir ekki lit og form bara skld og veru hs og slitna menn, heldur einnig finn og reytandi sj, hlistu banna. Hann mlar etta me eim htti sem hgt vri a kalla hlutlgan en um lei hlutbundinn, rttan og rangan, rkvsan og rkrttan. Hreyfingin hj honum er bundin tmabilinu sem verkin voru mlu og hann gir myndveruleikann stritkenndri eilf eins og hann vilji segja:
Svona voru orpin eftir kreppuna kringum 1930.
Tminn er ausr andlitunum sem hann teiknai ea mlai, ekki bara v sem vi sjum af ytri ger hsanna ea inni Gmlu binni, heldur lka vali litum og formum, aferinni sem hann beitti og samrmir smm saman me v a rengja svi sem hann vinnur og jarmar annig a vifangsefninu. Hann velur og tekur um lei mi af hfileikum snum og veur ekki t um allt. Tminn verur einn og margur, samsettur, hef og stnun en runginn reiu, hugun, vantr og von hva framt varar. etta kemur fram skipulagi og skipulagsleysi einstakra form og innra sambandi eirra sem liggur helst augum uppi flkju veiafra egar mlu er lna ilfari bta og veri a greia r henni eftir sjfer: Veiin flkir sama htt og hugsunin en me listrnu handbragi er hgt a greia r hvorutveggja. A essu leyti notar mlarinn bendingar fremur en beina frsgn, hann gefur skyn, veitir mguleika til tlkunar og ess a finna hlistur. etta stafar af umgengni agas mlara vi lnuna, teikninguna sem undirstu og helsta eiginleika myndverks. Um lei er flkjan merki um frjlsri upprun fremur en merki ess a mlarinn hafi ekki ekkt sgilda myndlist ea til sjmennsku og veia. a er harla lklegt. Mlverkin eru srstk persnuleg lga, lf forma hafsins en sjmennirnir innan um lnuna eru andsta; eir eru hlista mlarans, ruleysi og kyrr lgu sjlvar, einskonar hggmyndir btum veltingi hafinu, tkni endalausrar hreyfing; eir eru stkkum snum minnisvarar stugleikans.
Gunnlaugur Scheving byrjai ekki Grindavk a mla myndir af sjmnnum, orpum og veium, hann geri a ur me hefbundnum htti og lkti eftir tlendum mlurum. a m segja um hann eins og flesta listamenn a upphafi a list hans s ljst en vegna dvalar Grindavk jappi hann reynslunni saman og beini sr a afmrkuu vifangsefni og sjlfum sr, orpi orpi, samblandi af hlutunum og andbl eirra, yrpingu flata og lna. lkt rum mi hann a mestu t ekkjanlegt landslag. Mannlaus sveit og alkunn fjll hfu ur veri vifangsefni flestra mlarar sem leituu til frgra staa og voru rauninni fremur hagamlarar en landslagsmlarar tt eir mluu ekki endilega skuslir. Me v a rjfa hefina var Gunnlaugur frumlegasti mlarinn sem tengdi list sinni lifandi flk, einkum vissa sttt, sjmenn, og batt hana unhverfi snu vi strf fiski.
essu tilviki er varla um erlendar fyrirmyndir a ra. Ekki er hgt a rekja mlverkum af Grindavk og lfinu ar hrif, hvorki formger n beitingu lita, til srstaks lrifur ea fleiri ea afera eirra. Mlverk hans eru auk ess svo mrg, me endurtekningum og frhvrfum, a hann hefur ausilga ekki dotti ofan vifangsefni heldur unni me markmi huga hvort sem slkur vinnumti hefur veri honum eitthva leynt, ljst ea sambland af hvoru tveggja. Upprunaleikinn hefur annig tilhneigingu til a einkennast af einsemd og srstu og v tilviki er mlarinn hvergi alger nema verkum snum ar sem hann frir me brgum nlgina t fjarlgina og gerir hana algilda. Grindavk var Gunnlaugur Scheving einn bti og einmana.
Ekki er fullljst af hvaa stu hann vandi upphaflega komu sna til Grindavkur en ar dvaldi hann helst hj Sigvalda Kaldalns tnskldi og lkni en einnig sumrin uppi slfsskla, afskekktu bli fyrir austan orpi, anga var klukkutma gangur r orktlustaahverfinu. Hsi er undir hjalla hrauninu milli Grindavkur og Krsuvkur. Eitt er vst a hann dvaldi ar ekki til ess a mla landslag ea feta um hrauni ftspor Kjarvals heldur af rum tilfinningalegum stum. Hann var hldrgur og fyrir bragi mlai hann sjaldan undir berum himni, sst Jrngerarstaahverfinu ar sem Kaldalns bj og fleiri bar voru, heldur hinum hverfunum tveimur, fyrir austan og vestan. A mla ti hefi vaki athygli, svo stainn fyrir a nlgast vifangsefni utan hss me penslum og eigin nlg notai hann afer a horfa t um glugga og gera pappr frumdrtti sem hann mla sar eftir ea studdist vi minni. Oftast tfri hann frumdrgin og fri inn mlverkin eftir eigin hfu tt au hefu veri dregin fremur raunsislega pappr, yfirleitt brnan umbarpappr sem hann fkk hj Einari kaupmanni Garhsum og launai fyrir sinn htt me mlverkum af Gmlu binni. Hj Kaldalns mlai hann og svaf herbergi sem hann hafi til umra uppi lofti hsinu vestanveru, aan sst yfir brekku me km kaupmannsins. essum tma fru form eirra a heilla hann me msu mti, sr lagi belgdu formin sem komu fram skrokki liggjandi dra. Hann geri einnig frumdrg uppi lofti Mla, hsi efst hverfinu, ar sem var sn til austurs; bi hsin risu a htt a hann mlai niur vi, svo flest mlverkum hans er svolti s a ofan og vddin ea elileg fjarlg nttrunni hvarf annig a mestu: Hs, dr, menn og stundum fjll, uru a niurvsandi formum dregnum vi hliina rum formum frum hfileg rengsli. Hann mun aldrei hafa beint penslum snum norur, aftur mti lsa mrg mlverk sn til suurs og hefur hann sjinn fyrir bakgrunn, finn vegna ess a brimi hefur fleiri form en slttur sjr.
tt Gunnlaugur hafi mla talsvert Grindavk runum eftir 1940 mun hann aeins hafa haldi ar eina sningu barnasklanum Jrngerarstaahverfinu og ljsmyndir eru til af henni en mlverkin eim eru greinileg. einni er Kaldalns eini gesturinn og engum mun hafa dotti hug a kaupa. Flk essum tma tti hvorki peninga n hafi inngrip listir og fanst eflaust lka stulust a negla vegg mlverk af sjlfu sr, myndir af eigin hsum og umhverfi sem a gerekkti. Af slku hafi a daglega ng og auk ess keypis og eflaust reytt v ef a hugsai um nokku dagsins nn. Engu a sur uru nokkur mlverk og teikningar eftir orpinu v flk var hli vi a sitja fyrir myndum gerum me svartkrt sem tti vieigandi litur en lti vita hvernig fyrirmyndunum leist teikningarnar og aeins til athugasemd Aalgeirs Krosshsum, sem a hafa sagt eftir a hafa skoa mynd af sr: Mr finnst ekki gera mig ngu hrkulegan.
Athugasemdin ber me sr a sjmenn hafi ekki bist vi fegrari mynd heldur v a sj innri og ytri hrku sem eir tldu einkenna sig. Lngun og rf fyrir a fegra, sem er alkunn krafa til hfunda skldsagna, nu ekki til mlaralistarinnar nema Reykjavk ar sem smekkur sunnudagamlara og millistttar r lgum. Gunnlaugur var samt, vel liti, skrsetjari hins ytra veruleika me msu mti og frsagnarmaur me snum htti, eins og eftirfarandi dmi sannar:


Gamla bin

Brot r frsgu visgu Tmasar orvaldssonar fyrrum tgerarmanns Grindavk

Hann (Einar eldri, kaupmaur Garhsum) var meira en mealmaur h, en miklu meira en meallagi breiddina, feitur og me myndarlega stru, fremur unnhrur, blduleitur andliti og gekk me ltil, kringltt gleraugu.
B Einars, eins og g man fyrst eftir henni, tti ekki str n dgum; varla meira en um rjtu fermetrar. En hn breyttist og stkkai smtt og smtt. Verslunarhsi var r timbri, ein h me lgu risi. fyrstu var gengi beint inn bina, en fljtlega var bygg ltil forstofa.
egar inn var komi, var fyrst fyrir U-laga barbor, sem oftast var nefnt diskur.
hliarborinu vinstra megin var fremst pstkassi, v a bin gegndi lka hlutverki psthss; menn kktu kassann um lei og eir versluu til a g a, hvort eir hefu fengi brf. arna fyrir innan var seinni rin glerkassi me ostum og fleira ggti.
Innan sjlfu barborinu, sem sneri fram, voru skffur svo strar sumar hverjar, a r tku tvo mjlsekki ... Hgra megin aalborinu st svo grind me umbarpappr, remur rllum af mismunandi strum. Og ar vi hliina var peningakassi ...
hliarborinu hgra megin var fyrst hleri og hur ... Vi hliina v var loks plt me rimlum fyrir framan, ar fri barmaurinn ykkar bkur andviri ess, sem viskiptavinirnir tku t ea lgu inn.
... Og margs konar varningur hkk loftinu, einkum bshld - og blikuu eins og stjrnur heiskru hmkvldi.

Gunnlaugur mlai nokkrar myndir af essari verslun sem hann kallai Gmlu bina. r eru ekki bara list sjlfu sr heldur er hgt a sj eim hvernig verslunarmti tmans breytist og frambo vrum eykst. Fyrir bragi vri eflaust hgt a kalla aferina flagslegt raunsi, en annars notai hann msar leiir vi a fella mynd hi sa og sa, en lok ferils sns a sem aeins minni sr eftir a augun htta a sj hlutina.
v er a a ljsmyndir, t.d. af Gmlu binni og mlverk af henni fara ekki alltaf saman og mislegt lkt. En alltaf m ekkja ljsmynd ea mlverki Einar kaupmann af kringlttu gleraugunum og Sigvalda Kaldalns, ef hann kemur fram sjnarsvii. Aftur mti stendur hi ekkta einu af mlverkunum framan vi barbori, aldurslaus kona me a sem hgt vri a kalla alhlia andlit, a er n persnueinkenna. Hn er me skuplu bundna undir kverk og heldur krfu sem var ekkt ea ekktist ekki Grindavk. Karfan er a sem hgt vri a kalla erlenda fyrirmynd og konan verur tkn fyrir nafnlausa kaupandann.


Uppi slfsskla

Gunnlaugur mlai ekki aeins orpinu heldur fri hann sig nokkrum sinnum upp a slfsskli. bjuggu ar Agnes Jnsdttir og Gumundur Gumundsson samt dtradtrum Agnesar, nnu Gumundsdttur og Sigurbjrgu Stefnsdttur, sem au lu upp og voru brn a aldri. Gunnlaugur hafi kynnst dttur hjnanna, Sigrnu sem var barnakennari, lklega heima hj Sigvalda Kaldalns ea gegnum Valgeri Briem teiknikennara, vinkonu r Kennarasklanum. Hann var eins og a heitir eftir Sigrnu og hafi gefi henni lti mlverk me tsni fr orpinu a heimahgum hennar slfsskla sem hn hengdi vegg hj sr. Um essar mundir bj hn herbergi annarri h me tveimur gluggum suvesturhorninu Mla Jrngerarstaahverfinu en ar fyrir ofan akherbergi fkk hann af vissum stum a mla t um glugga og geri a eirri von a hann gti s henni brega fyrir ganginum niri.
Sigrn gaf honum ekki undir ftinn en hn hefur lklega boi honum a dvelja heima hj foreldrum snum tt vita vri a hann mundi ekki ltta undir vi bverkin sem air gestir geru venjulega, rkuu heyi ea anna eim dr. slfsskla var gestkvmt sumrin en enginn bj ar veturna nema hjnin, telpurnar og yngst sonurinn slfur. Ekki var bist vi neinu af Gunnlaugi; alkunna var af frttum um nungann a hann geri ekkert gagn niur hverfi nema rlti fyrir Sigvalda Kaldalns egar beljur voru geldar Jrngerarstaahverfinu og enga mjlk a f, stti hann hana brsa austur a Hrauni orktlustaahverfinu. Hann lallai a sem var kalla milli hverfa og flki fannst furulegt a sj hva gngulagi var jafnt og kvei og hann skyldi hvorki svipast um n lta til hgri ea vinstri. Eina frviki fr httbundnu gngulagi var eftir miklar rigningar a hann vk einum sta af veginum upp bakka, noran vi Garb, vegna ess a fyrir honum var drullupollur. ar sem svai tk enda fri hann sig aftur niur veginn og hlt fram eins og ekkert hefi skorist.
Brn hverfinu horfu eftir essum framandi manni sem foraist pollinn - helsta gleigjafa eirra - hlt upp bakka, hvarf og kom aftur ljs vi hina ofar veginum, hvarf ar um stund en birtist smu h, krkti fyrir pollinn og hlt fyrri lei til baka, n me brsann fullan af mjlk, og hvarf sjnum eirra yfir hina vestri. En einn gan veurdag var maurinn horfinn, kominn a slfsskla Ekki var vita hvers vegna hann htti sr skyndilega langt austur fyrir Hraun, svona ungfr maur yfir fjallveginn. Kannski fr hann ekki ftgangandi heldur aftan palli hlfkassabls a vorlagi me Sgrnu kennara, Sigvalda Kaldalns og brur hans nkomnum fr talu, perusngvaranum Eggert Stefnssyni og konu hans, Leilu sem var strnefju og miki mlu aalsfr. A grindvskri sgn opnai hn aldrei munninn innan um ara fyrir a hva hn var fr. Hn virtist alltaf vera mdd eins og Eggert var sreyttur og ess vegna fr Sigrn stundum me au kassabl ea hlfkassabl upp Skla ar sem au settust grassti blmagari Agnesar ef veri var gott og drukku sr til upplyftingar kaffi og boruu sprautukkur og hlfmna r blikkds.
slfskla dvaldi Gunnlaugur nokkrum sinnum einkum vi a sem var kalla a snast kringum sjlfan sig ea mla myndi af Agnesi vi a mjlka krnar. Hann geri a me eina penslinum sem hann tti en var svo heppinn a tna honum. Vi a var hann verklaus, en til ess a geta haldi lfi ht hann stelpurnar a hann skyldi teikna af eim mynd ef r fyndu pensilinn. Bagga fann hann flrnum undir dellu r upphaldsknni hans, og hann st vi or sn en rangurinn var sorglegur bi fyrir Bggu og mlarann sem sndi skyndilega sr nja hli: Hann fr a segja sgur.
Ekkert var teki fyrir dvlina en kannski fann hann sig kninn til a borga einhvern htt fyrir sig og sagi flki sgur ea las r sem hann virtist hafa skrifa og sami. Af essu hfu allir ga skemmtun en ef gestir ea gangandi hittu sgustund settu eir upp hundshaus og fannst eir ekki vera heimskn til ess a hlusta mann sem gekk um tni me krosslagar hendur ea kjaftai upp r sr eins og sgurnar voru kallaar. daginn flktist hann um hrauni, teknai miki og svaf loftinu. aan var tsni yfir sjinn og blmagar Agnesar me U-laga sti mijunni, hlai r grastorfum. Sar notai hann sti myndum sem hann kallai gjarna engjum.
Stundum sumrin dvldu heima dtur hjnanna, Sigrn og Valgerur; hn sur. Skapger eirra var lk, Sigrn dreymin, ljrn og rauns en Valgerur vinnusm, rauns og hagsn. ti- og inniverk lentu helst henni. essu voru systurnar lkar Mrtu og Maru. Sigrn hafi unun af a heyra sgur Gunnlaugs mean Valgerur mddist mrgu vi a elda og rfa auk tiverka, venjulega me mur sinni. Sigrn segir a Gunnlaugur hafi fyrst komi Sklann (slfskli var kallaur a daglegu tali) me Selmu, dttur Kaldalns. au stu me Eggert og Leilu sykurpokum aftan palli hlfkassabls manns sem bruggai me srstakri lagalegri heimild ofan skldi Einar Benediktsson sem bj Herdsarvk og Eggert tlai a taka lagi fyrir skldi. Sigrn mundi ekki hvort hann sng af pallinum framan vi glugga Einars sem mtti opna en annars var hann hafur inni herbergi einskonar bri. leiinni var komi vi slfsskla til a f mjlk flsku og nesti sem var algengur greii og talin sjlfsg gestrisni a ba jafnvel kunnugt flk t me nesti og nja kskinnsk sem Eggert og Leilu leist einstaklega vel og hn hlt a vru fyrir slenskan ballet. Einhverra hluta vegna voru au svo forsjlt a vaa t hlf veglausar frur hlfkassabl me hvorki almennilegt fturna grjti til a ganga n neitt til a nrast nema sykur sem tti a fara bruggi handa skldinu.
essari fer er sagt a Gunnlaugur hafi ori alvarlega hrifinn af Sigrnu og sari dvl hafi hann veri a eltast vi hana ea reynt a sl tvr flugur einu hggi, mla og hreppa auleg starinnar. r v Sigrn var aeins heima a sumarlagi dvaldi hann ar lka essum rstma. Hn sagi lngu sar a stundum hafi komi leigubl snum r Reykjavk Jn Vilhjlmsson hlfbrir hennar, sonur fyrri manns Agnesar, stamt Boggu, konu sinni og brnum, Einari og Eddu. Gunnlaugur tk upp v a segja eim lka sgur kvldin og prfai eigin skldskap telpunum ur en fullornir fengu a hlusta. r, eins og arir, munu hafa haft misjafnt gaman af sgum. Valgerur hafi ekki tma til neins, Agnes hlustai me ru eyranu, slfur hafi aeins huga af sgum um tfur en Gumundur var fyrir allskonar frsgur og gaf sr gan tma enda tti hann duglega konu og dttur. Sigrn naut lka sagnanna og hl barnslega gl. Ef Jn og Bogga dvldu fram eftir kvldi ea gistu ntt og Gunnlaugur tk upp v a segja ea lesa sgur, fannst Boggu etta vera vttingur. Og ar sem hn var lklega orljtasta og hreinasta og beinasta kona sem uppi hefur veri slandi og fr ekki launkofa me skoanir snar, blvai hn sgunum sand og sku og ba hann a halda sr saman. etta fkk hann og kannski til a bta fyrir brot sitt skldskap ea ef til vill langai hann a vinna hug Boggu, sem var ekki aeins gullfalleg heldur einstaklega viruleg, gdd tign og okka aalskonu anga til a hn byrjai a blva, kva hann a mla olumynd af dttur hennar sem var lka fagurt barn en varla frari en Bagga og Anna, en hann hafi teikna r oft, einkum Bggu fyrir a finna pensilinn, og sumar essara teikninga eru til. Hann hefi eiginlega fremur tt a mla olumlverk af eim sem geru meira fyrir hann en Edda, hn geri ekkert og sg lta ara gera allt fyrir sig og beitti til ess fegur sinni, einkum me kyssilegum ykkum vrum og unglyndislegum svip.
mean Gunnlaugur mlai myndina af Eddu kva Valgerur a reyna a lta hann vera a ru og meira gagni og kenna honum a sl me orfi en egar til kom gekk a engan veginn og hn gafst upp. Honum miai betur vi mlverki sem hann fullgeri en rlgin kvu um hausti, eftir a kartflur hfu veri teknar upp, a Valgerur s v notagildi og breiddi strigann yfir rifur gisnum botni trkassa svo tsiskartflurnar hripuu ekki niur um r. annig hvarf a en kom um vori llum til furu undan tsinu ntt skum fa og hvarf annig r sgu slenskrar myndlistar. Blantsteikningar af Eddu hafa aftur mti varveist enda tk Gunnlaugur r me sr egar hann hvarf fyrir fullt og allt af Sklanum og notai seinna hluta af eim verk sem hann mlai eftir minni. tt Gunnlaugur yri enginn slttumaur gafst Valgerur ekki upp v a hafa not af honum. Einn daginn tk nnur beljan upp v a yxna sem var vnt og enginn bjst vi slku. arna voru tvr kr og hin kom lka baulandi heim, tt baul hennar vri stulaust. slfsskla var enginn boli svo vandri spruttu af knum, Gumundur a heiman og Valgerur og mir hennar a vo strvott en hinar, Sigrn og telpurnar, nnum kafnar bjar- ea tiverkum. sku hfu systurnar, Sigrn og Valgerur, bei me bn vr og reyju eftir a belja yri yxna og bu gu kvldin a hann vekti r vi hi srstaka baul. essum afskekkta sta voru f tilhlkkunarefni nema ef annig var statt hj knum, fengu r a fara me fur snum yfir fjllin niur a Hrauni; ar var tuddi. N voru r blma lfsins, ornar vikvmar essu svii og skmmuust sn hfpartinn fyrir a fara me yxna belju taumi eins og stand krinnar tengdist eim persnulega. rnga orpssamflaginu hefi a a leia k undir tudda tt til hungar fyrir ungar stlkur svo eim fannst standi jafnvel dnalegt og engin lausn fyrst fair eirra var a heiman. Eina ri var a f Gunnlaug til ess a leggja penslana fr sr og leysa vandann. Hann hafi fundi skylduna egar hann heyri bauli bu knum sem hann hafi mla oft bsnum en hldrgnin breyttist skelfingu og hann dreif sig t hraun til a teikna von um a etta gengi yfir eins og verkir. egar hann kom fr list sinni var Agnes eyilg yfir a hn yri a hlaupa fr vottinum fyrst hn heyri hva dturnar voru fnar me sig og teprulegar en varla hgt a treysta nnu og Bggu einum fyrir violslausri knni, svo hn tk svuntuna af sr og sagi:
g ver vst a fara.
Hn var lti fyrir a brega sr af b og kom flestum tengslum vi umheiminn ara nema jararfrum.
etta gerist um hdegi og svengdin hafi reki Gunnlaug fr vatnslitunum, en egar hann heyri vandraganginn og s a ekkert hafi veri hugsa um mat, tk hann af skari og sagi:
g skal fara og vera fljtur a essu.
A hugsuu mli fannst flkinu vieigandi a listmlari teymdi eftir sr yxna belju, maur sem kappkostai a lta lti fara fyrir sr. Hann st yfirleitt tt vi veggi og virtist reyna a hverfa ea vera snilegur. En essu var engin undankomulei egar Valgerur kva a ekki vri meira fyrir listmlara a fara me kna en ungar stlkur minnug ess a Eggert Stefnsson perusngvari virtist eitt sinn hafa geymt fram tmnui a sna aftur til talu me Leilu og kom me sra Brynjlfi um fengitmann og ba fur hennar um a eir fengju a fara me t fjrhs til a sj hvernig hann leyfi hrtinum a efa af kindunum. Eggert tk Leilu greifafr me og au virtust njta ess a sj furuverk nttrunnar og egar au hfu s fyrsta sinn hvernig hleypt var til og hegun hrtsins gat Eggert ekki ora bundist vi Valgeri egar hann kom aftur inn eldhs reynslunni rkari og sagi: g gat dst a kurteisinni hrtnum. Hann stti sig vi a ef rollurnar vildu ekkert me hann hafa. a er anna en karlmenn talu.
Leila virtist bi skilja og vera sammla svo hn kinkai kolli.
Me stand krinnar s annig aljlegu listasamhengi fannst Valgeri ekki vieigandi heldur sjlfsagt a senda Gunnlaug og hafa ara telpuna me til a reka eftir og lemja me priki halann.
Ferin var ekki lng v egar komi var upp skriurnar bjallann mttu au Gumundi sem tk vi knni.
Lklega hefur reynslan haft hrif Gunnlaug, v egar hann var kominn nireftir st hann lengur en venjulega vi gluggann efri hinni lknishsinu hj Kaldalns og teiknai krnar sem lgu jrtrandi tninu langt fyrir nean Krosshsabrekkunni.
Af mlverkum og teikningum Gunnlaugs fr Grindavk eyilagist ekki aeins litla mlverki af Eddu botni kartflukassa, fleiri fru forgrum svipaan htt, skemmdust nstum ea eim var bjarga sustu stundu. Hann mlai me vatnslitum umbarpappr r b Einars kaupmanns en br stundum t af essu og notai teiknipappr. Til dmis teiknai hann annig arkir krakkana nnu Gumundsdttur, Bjarna Bergsson og Sigurbjrgu Stefnsdttur. Fundarlaunin hfu veri teikning af henni vi a spinna rokk en henni fannst hri sr vera ttinglegt og andliti svo ellilegt a hn reif hana laumi. Aftur mti geymdist teikningin af Bjarna sem heimstti Gunnlaug Reykjavk, lklega tuttugu rum eftir a hann htti a koma slfsskla, og spuri eftir henni. Gunnlaugur hefur haft myndir snar r og reglu v hann br sr fr og kom aftur og gaf honum hana og rissi af nnu sem heldur Vilhjlmi Bergssyni, brur hans. A minnsta kosti ein teikning er til af nnu eigu Listasafns slands og nnur af Eddu. Vatnslitamynd af slfsskla bjargai Sigrn fr gltun egar Valgerur hafi kreist hana saman og fleygt rusli af v hn dugi ekki utan um smjrskku. a er einkennilegast vi essa mynd a krumpurnar auka fegur hennar. En rlagarkasta myndin var olumlverk sem hann mlai af Sigrnu. stan fyrir essu var s a Kaldalns sagi einhvern tmann:
arft endilega a mla mynd af henni Sigrnu; anna gengur ekki.
Gunnlaugur var hugsi en spuri san:
Hvers vegna?
Hri henni er svo fallegt, svarai Kaldalns.
Hann tk hann orinu v hrifning hafi blossa upp honum egar hann k me Selmu og Eggert til a syngja og brugga fyrir Einar Ben, en hann fkk vst ekki a teikna mynd af skldinu glugganum.
Sigrn kenndi orktlustaahverfinu en tti heima Jrngerarstaahverfinu og var gum kynnum vi Kaldalns. etta leiddi til tra Sklafera svo hann bau henni stainn mat og annig kynntist hn Gunnlaugi betur og fleira listaflki sem heimstti ea bj um lengri ea skemmri tma orpinu, eins og Steinn Steinarr, orbergur rarson, Halldr Laxness, og eiginkonur beggja, Margrt og Inga, og smundur Brekkan sem hljp um stuttbuxum. Kaldalns kallai oft anna flk til sn a hlusta sasta snglagi sem hann hafi sami og bar a undir lit manna. Ekki minnkuu tengslin vi a a Sigrn var eina manneskjan sem hafi keypt mynd af Gunnlaugi egar hann bj Reykjavk, uppi lofti austanvert Npunni, hsi sem var kalla Spran. Mlverki var ekki af sjnum, hann fr ekki a mla hann af alvru fyrr en lngu sar og bija sjmenn a sitja fyrir sem eir geru fslega og kipptu sr ekki upp vi a hann geri strkarlalega. Hann ba lka konur a sitja fyrir en r voru tregar raunsismanneskjur sem vira sannleikann og vikvmar fyrir fegur sinni, hrddar vi a vera ljtari teikningu en veruleikanum. Ein kona sat fyrir, Gunna Hpi, me v skilyri a austt yri myndinni a henni fll aldrei verk r hendi, svo hn valdi sem snnun a f mynd af sr vi a prjna. Hn var mlu umbarpappr og virist hafa tnst.
Gunnlaugur hafi meira fyrir Sigrnu en a a nota umbarpappr og lt hana sitja fyrir lon og don. v hefur veri haldi fram a hann hafi ekki veri a flta sr heldur tafist samrmi vi a hva hann var seinn til sta svo hn sat olinm mean hann lt listina og stina gerja sr. egar hann var rmlega hlfnaur var hann orinn svo stfanginn a hann lagi penslana fr sr, kraup hnn og ba hennar. Vi etta br henni. Hn hafi aldrei veri hrifin af honum ea gefi undir ftinn og kvast sar ekki hafa geta hugsa sr a ganga a eiga jafn ftkan mann. Svo hn hafnai honum stundinni. Fyrir bragi lauk hann aldrei vi mlverki og ekki vita hvar a er ea hvort hann eyilagi a.
etta gerist slfsskla a sumarlagi. Um morguninn furai Agnes sig a Gunnlaugur vri ekki kominn af loftinu og sagi:
Hann hefur ekki enn fengi blandi sitt.
Skmmu sar geri flki sr grein fyrir a hann var farinn bak og burt n ess a kveja og hafi teki allt me sr og kom aldrei aftur.
Eftir etta skrifuust au lengi , Sigrn og hann, ea rtara sagt hann skrifai henni en hn sagist hafa fleygt brfunum. eim sagi hann henni fr lfi snu og listinni. Hann var a hennar sgn ritfr en svo fskiptinn a hann gat varla veri innan um ara nema tengslum vi list sna. a a hann skyldi skrifa og segja sgur slfsskla bendir til ess a honum hafi fundist hann vera ruggur einangruninni ar ea reynt a nota frsagnarhfileika fremur en mlverk til ess a heilla Sigrnu. Eitthva hafa systur hennar vita um tilfinningar hans v egar hann lst sagi Gumunda:
Ef hefir teki Gunnlaug, vriru n ekkja.
egar Sigrn giftist Gusteini Einarssyni hreppstjra Grindavk var Gunnlaugur ngur. Eitt sinn fru au saman til hans a f mlverk sem Gusteinn mtti velja sjlfur en frystihsi, sem hann var forstjri fyrir, tlai a kaupa og gefa honum. Gunnlaugur tk essu vel og au komu sr saman um a sjmenn ttu a vera mlverkinu og til allrar hamingju fannst eitt sem hann tti fullgert lager og eim fannst a vera best, mla stlnum horft a ofan, mynd af hluta af ilfari skips. v eru ekkjanlegir grindvskir menn: Einar sgari, Eirkur Byggarenda og Magns Hrauni. veruleikanum hfu eir aldrei ri saman bti en Gunnlaugur hafi stefnt eim ilfar mlverksins. tt a s a essu leyti andsttt veruleikanum sttust Gusteinn og Sigrn a lta frystihsi kaupa verki, vegna listrnna eiginleika hva mennina varar tt a vri andsta hugsanlegs veruleika. A eirra mati var listrnt gildi ra rningu manna. Gusteinn geri t nokkra og hefi aldrei dotti hug a ra jafn lka menn sama bt.
Gjafamlverki mtti kosta kvena upph sem Gunnlaugi tti of h svo hann sagist gefa Gusteini rammann en hann kva a vera arft, frystihsi borgai hann lka. Hann gaf eim skkulaipakka sem au u fslega.
Flk sem tti eftir a skoa mlverki fannst skorsteinninn btnum of skakkur, a vri galli samrmi vi ara skorsteina fyrri mlverkum af grindvskum hsum, eim efnum hafi Gunnlaugur ekkert batna. a var minnugt skkku skorsteinanna en furulegast tti a maur sem mtti velja sjlfur og var auk ess hreppstjri hefi vali skakkt. Flk var minnugt skorsteina en Gunnlaugur andlit, ea misminnugur. a er auvelt a ekkja msum mlverkum Magns Hrauni og Einar sgari en mlverki Gusteins hefur Eirkur Byggarenda veri farinn a dofna minninu svo Gunnlaugur hefur leyst misbrestinn me v a lta andliti vera ljst; en etta er samt Eirkur mlverkinu, a sgn Sigrnar.
annig er dmi um hvernig mla er eftir minni og andlit geta fest og geymst rum saman huga mlara n ess a eir hafi s lengi fyrirmyndirnar. Einnig er s munur minni akomumlara og heimamanna a Eirkur var Grindvkingum minnisstur meal annars vegna ess a hann gekk klofhum vastgvlum allan rsins hring og sagi oft frttir sem hfu birst fyrir mrgum rum blainu safold og vrur. A sjlfsgu hefur ekki veri hgt a fra r lit ea Gunnlaugi ekki falli frsgurnar ge me hlisjn af hans eigin; fundist r vera of skakkar tmanum.
etta er meal annars s munur sem er orlist og myndlist.


Mla eftir minni

a var ekki fyrr en kringum 1960, egar slenska bndasamflagi hafi lii a mestu undir lok, bndur hfu misst vldin og gosagan um var a hjtr, flk horfi r sveitum og af tkjlkum me rtgrna menningu sna til starfa hj bandarska hernum Keflavkurflugvelli, a Gunnlaugur Scheving fr a vera ekktur og viurkenndur listmlari. Svonefndar sjmannamyndir hans komust tsku hj ramnnum og fylltu vissan htt skar landslagsmlverksins veggjum opinberra stofnana sem hfu lengstum veri hndum afkomenda bndahfingja. Eftir a byrjai hann a mla a miklu leyti eftir minni og mlverkin uru me msum htti tknrn, hinar ur ltt ekktu Grindavkurmyndir breytust annig nja slenska myndsn. stainn fyrir vifangsefni sjr og menn unni stanum innsislitum komu eftirlkingar hreinum og skrum litum og mlverkin uru risastr.
Vi a breyttist allt, fjldaframleisla hfst myndverkum. Fyrirmyndin, Grindavk, hvarf og mlarinn var eftir n hennar en geymdi huglg hrif innan vitsmunanna. etta vinnulag fantasunnar fll smekk nrka kaupandans ea adandans. jflagi ttist vera fullt af myndunarafli og framskn en var upplausn og rtlaus maur ks jafnan blndu sem er kennd vi fantasu ea tknsi sem verur versta tilviki hringlandahttur. Gunnlaugur reyndi a varast hann en fr a mla hva me ru: Himinsnir kenndar vi hugarflug, horfi landslag, horfinn sj. Listamaurinn var fangi astnanna. Um lei fkk hann rmra frelsi, hann gat unni sinn htt n ess a urfa til dmist a jst vegna skorts vinnuplssi, finna hugaleysi ea a a astur hans vru tengdar velvilja frra. etta er rskuldur starfi mlara. N var engu lkara en str hans sjlfs samflaginu birtist str mlverkanna: Aukin frg og frami merkir strri fletir sem uru a mestu einlitir n blbriga. Kaupendurnir hfu enga hugmynd lengur um fyrri fyrirstu, hlfgleymda Grindavk, svo mlarinn gat gert hva sem honum knaist, frt sti blmagari Agnesar t um allar trissur, frt Gumund me dmigera hattinn sinn hvaa sta sem var: Fyrri veruleiki var a formum og tknum ea bara fylling. En eitt var berandi fari Gunnlaugs, hann gat ekki forast mefddu og vitrnu hugsun sem flst formflttum: mlverkin uru vitsmunalegri en lka meira undir hrifum fr rum en ur hafi veri, erlendum mlurum sem voru tsku samtmanum. Annars var Gunnlaugur aldrei mlari sem dr til sn ea tileinkai sr verklag erlendri myndlist, ekki einu sinni egar hann var ungum aldri. Hann tti ekki undir skpunarmttinn t.d. me feralgum og v a skoa mlaralist erlendum sfnum, stainn var hann hneigur fyrir a skoa myndir af mlverkum bkum, litirnir eftir a hann var frgur uru jafnvel dlti mlverkabkalegir, og a er auvelt a rekja herslur verkum hans til vissra bka. Taflbori hj Braque var a strishsi fiskibti sem horfandinn tekur gott og gilt, hann ekkir hvorki mlverk Braque n strishs, hann sr aeins verk eftir einn ekktasta mlara okkar, eins og a var kalla.


        Forsan


        Stnurnar


        Hfundar


        Ntt efni


        Stina
        International


        skrift


        Ritstjrn


        Frttir


        Krkjur