Stna tmarit um bkmenntir og listir.


Frnlegt samtal vi sjlfan mig eftir Val Antonsson


Valur Antonsson er skld og heimspekingur, rithfundur og mlskur. g var fenginn til a taka vital vi ennan rtlausa Reykvking sem lengst af hefur dvali annarsstaar en kringum slur, (hann lst upp Svj, bj Frakklandi og Spni; nna bsettur New York). Hg ykja mr heimatkin, sagi g, vi eigum svo margt sameiginlegt. Hann fellst byggilega etta vital.

Anna kom daginn. Valur svarai hvorki psti n fyrirspurnum fyrir milligngu vina, g hringdi smann hans um daginn; hringingarnar fjruu t. Og g hringdi smann hans kvldin; vi tk dsardd smsvarans. g hringdi og vi hinn enda smans var ekkert. Dagar liu, vikur du, mnuir grru saman, allt kom fyrir ekki, maurinn vildi ekkert me mig hafa.

N ef etta hefi bara veri spurning um eitt skiti vital hefi g veifa hendi og sett stt munninn, sagt: Ha! hann getur fari til fjandans, og sni mr a verugri mtstu lfinu, en fyrir einhvern seying maganum og kippi kringum augun fr mig a gruna a etta vri persnulegt. g hugsai me sjlfum mr kafur eins og mlarekstri a g hafi oft samsama mig essum manni, honum Val, og ess vegna er lgmarks kurteisi a hann svari spurningum mnum. Vi erum n einu sinni ekki svo lkir.

g tk kvrun a hann skyldi f a svara, kosta hva a vill. (Hr er rtt a gera hl mli mnu og minna hi grska drama, ar sem stokki er yfir helstu atburi ar til bllokin nlgast: Margt gerist, rin liu og rtt fyrir tal tsmogin vlarbrg tkst mr ekki a n tangarhaldi tungu Vals).

g var orinn rvntingarfullur og leitai hfanna hj allskyns kuklfringum, einkaspjurum, milum og slgreinendum, enginn gat sagt mr hvers vegna Valur vildi ekki eiga vi mig or. En svo frtti g af Svani istilfiri, seimanni af riju gru, okugerarmanni og lkkruflara. Hann gat krufi lk, og r innyflunum lesi allt um hinn framlina, v innvolsi bksins geta ekki logi. g yrfti bara a finna lk handa honum fyrst.

Svanur sannfri mig um gti aferarinnar Spdmsvessakrufningu tt dmin sem hann tiltk vru flest um hross og hnur. g benti honum einn vanda : Valur vri enn lfi. Hva g tti vi, spuri Svanur mig.

J, ef spyrja tti Val r spjrunum um listina, heimspekina og ljin, yrftum vi a drepa hann fyrst, og ef Svani mistkist a f eitthva upp r krufningunni, er htta a eftirmlarnir skldaferli Vals yru eir smu og upphafi: nokku tmlti. Svanur hlyti a sj a svoleiis vital vri verra en ekki neitt.

En hann kvast vera me lausn v.

Og vi ltum slag standa. r fjrunni stti g sand, grfan og gran, og vafi bmullartusku, geri klu str vi hnefa og batt ga sptu. mildum var svona vopn kalla Morgunstjarna egar nglum var stungi gegn. En g sleppti nglunum etta sinn.

Vi Svanur, sem var nnast snilegur gru skikkju sinni, bium Vals fyrir utan Holiday Lounge Inn, sem er ruddaleg knpa New York (hr sleppi g sgunni um stranga fer okkar Svans fr istilfiri til Kennedy flugvallar), j, Holiday Lounge Inn ar sem W.H. Auden snum tma ba um drt gin skiptum fyrir drt tnik. En sem sagt ... Me hjlp galdraverka Svans tkst okkur a ginna vini Vals undan honum t af knpunni, og egar hann kom t, kom g aftan a honum leiftursnggt og bari, tv ung hgg hnakkann og hann hn niur fam Svans sem farmai hann samstundis skotti bl. Valur var mevitundarlaus alla leiina sptalann.

Plani var a dreypa svo miklu Anaphdeprini innum ar mannsins a hjarta Vals og heili mundi lamast, eins og shella yfir lfkerfi mannsins; annig a hann mundi deyja sm stund, korter ea hlfa stund, ngu lengi til a Svanur gti skori hann upp og spurt hann r spjrunum. Svo skila llu volsi sinn sta, og sta daua, mundi lyfjadi skila Val til lfsins aftur.

Og nna sinkgrum platta l Valur deild sem ht 5 b Niri, lka ingarlaus nafnbt og nafn manna yfirhfu, en sem sagt, arna l Valur, nnar tilteki neri hum kjallara Hospital Mount Sinai, og vi Svanur vomuum yfir nktum lkama Vals me grum, hvtum, silfruum skurtlum hendi. g leit Svan sem mundai hnfinn og spuri: etta er n ekki einu sinni hna, ertu viss um a lifrin s til vinstri vi brisi? J, jja? kei.

Svanur dr fram tvsgina og hj brjstkassann sem brast undan sargingu fljtt. Nst skar hann vvabnd sundur og klippti sinar hr og ar. Hann dr rifbeinin sundur lkinu. N blasti innvolsi vi. Undan grrri skikkju sinni tk hann ullarlagan skinnpung og r honum dreifi hann hvtu pri holdi. Reyk lagi af srinu; g kgaist og tk fyrir munninn og svip mtai fyrir hauskpu yfir lkinu. Svo hvarf reykurinn og kalt myrkur grfi yfir. Lki gli eins og kertaljs mu.
Svanur dr fram nrun, lagi lagagaffal anna eirra og skyrpti sri. Hann baai t hndunum og hf upp rdd sna me leikhstilrifum Viktorutmabilsins: Ehemm, ehemmm. , framlini andi hins auma holds, fyrr en silfurstrengurinn slitnar og heldur til uppheima, gus ns og feitra engla, skipa g r a svara mr krafti essa teikns. Hann veifai hva virtust vera knippi og klr, af fugli kannski? J, hrafnsklr lt g mr detta hug, einskonar hrafnaspark. Og r vasanum dr hann upp mia sem g hafi skrifa handa honum og hann hlt fram: Lji, andi! Um hva hva snst lji? Svanur skyrpti aftur sri og svart munstur litaist kringum gaffalinn. Hann dr anna auga pung og las rnirnar me hinu:

Lji hreinsar bli. Lji afeitrar. Lji sgur galli r svartagallinu. En lji er bi a taka svo miklum skt. Lji gerir bli rautt v rs er rs er rs. Er rs ekki rs lengur rs? (gn). Svanur tlkai skilabo nrans me raddbl bktalarans.

g leit Svan. Ha? Hva etta a? g vildi vita skoun Vals stu ljsins dag. Hr talar hann um lj og skt, og myndml upp r gamalli bk eftir Stein. Heldur hann a lji snist enn um myndml og a slenska lrikin s hreinsandi og g?

Nra: Lji er botnfalli. Lji eru dreggjarnar, blinu undir hinni. En mynd er hlj sem hefur dotti og meitt sig. Skrmur hinni. Lji rir a taka meiddi og kyssa a. En lji liggur dpra en meiddi. Lji nr aldrei upp yfirbori.

g: etta er vissulega dularfullt, ef ekki beinlnis krptiskt. J, hmmm, hummai g sm stund hugsi og snri mr svo a Svani. J, mr heyrist ekki ru en a Valur hafi nokku gamaldags sn lji, nnast srrealska, a er greinilegt a lji a snast um rr, og a r vilja upp, r einhverju huldu djpi, og a allt tengist a lkamanum einhvernveginn. Mr fannst lka eins og a vri einhver depur yfir essu. Ea hva fannst r, Svanur? Einhver fullng r, jafnvel gltu tkifri og mgulegar stir?

Svanur: Ha? J, alveg klrlega, gltu tkifri, hva sagi hann, lji nr aldrei upp, j einmitt.

g: J, g ver a segja etta veldur mr vonbrigum. Valur sagist tilheyra Nhil, ljlistadeild og framvarasveit, hann hefur gefi t bkur ar sem sst er eftir annarskonar eilfum en ur hafa sst slenskri ljager, til a mynda Ealog, en ar yrkir hann fyrstu atmlj slands, a. m. k. veraldar, ef fr er talin visaga Primo Levi. eirri bk, Ealog, eru ljin reindir, veikleiki eirra eru merkingin og myndirnar, en ef au nlgast hi nja, gera au a af strfrilegri vissu. En n tala g hr vi skldi, reyndar lti, og a er jafn bundi lkamanum og vi hin, og skldi talar eins og upp r barnsrassi, or ess eru slepjuleg og vmin sem mjlk. g var a vonast til a Valur gti sagt okkur hvernig lji geti uppgtva nja geometru, annarskonar vddir hljs, msak mynda sem gtu leyst okkur undan andvarpi lkamans, en egar allt kemur til alls, telur hann lka a lji s ekkert nema holdgervingur mistaka okkar.

Svanur: J, er n ekki full djpt rina teki a segja a lji s ekkert nema...

g: J, ekkert nema bl og sktur, sem rennur okkur r greipum, efni hndlanlegt, tjningar og hreinsanir, tilfinningar og losun tilfinninga, stundirnar og eftirsj eirra. Hva gti hann hafa tt vi anna? Hva getur lji tt vi anna? g bara spyr. Lji er einskonar vottahs lkamans, gamaldags eins og Grikkland, margreynt eins og Kaarsis. Hr hef g ekkert heyrt ntt.

Svanur: En, a kemur kannski mlinu vi, hvernig var spurt? Vi rkum n einu sinn gaffalinn nra, stthreinsunarsu lkamans. Ef vi myndum spyrja upp ntt, etta sinn gegnum hjarta, heilann ea hver veit lunga, fengjum vi kannski allt anna svar, mun ntmalegra, sterkara og bjartara?

g: meinar a vi fengjum annarskonar svar ef vi spyrum hjarta? Er hjarta af ruvsi efni en nrun?

Svanur: J, einmitt.

g: J, g skil hvert ert a fara, efnisleg skilyri framleisluhttanna kvea tkomu ljagerarinnar, haha, etta er nmarxsmi! Og mtti g spyrja: Af hverskonar sttt eru lj magans samanburi vi lj hjartans? Hver er stttarbundin samstaa lungnanna samanburi vi einstaklingshyggju naflans? Og ef vi frum ngu nearlega, hver veit nema vi finnum femniska duld essari greiningu! Gott og vel, g er til, nmarxsmi s jafn gamaldags, er hann skmminni skrri en nsrrealsmi. Prfum ll lffri mannsins, framhaldi essari ljakrufningu mun vera eins og sjnvarpssera um Jack the Ripper. J, einhversstaar hltur Valur a luma hinni nju gemetru. Nrun voru hi gamla lj, n skal finna lffri hins nja ljs!

Svanur dr lagagaffalinn r nranu og spuri mig: Hvert viltu fara? hvaa lffri eigum vi a stinga? Hvar skal skera?

g neri saman hndum af eftirvntingu. J, hvar skrokknum br lji. Hvar eru hin nju hlutfll ljsins. heilanum kannski, gr eins og heimspekin, hjrma eins og ugla? Nei, svo sannarlega ekki.

Svanur: lungunum eftilvill?

g: J, meinar. Eins og sngur? Eins og lygar leikarans, bronktis elskandans, hjal hins kurteisa? Nei, ar er of mikill vindgangur! Vissulega, geri Valur gott vi a lesa lj, og lji heima svii fyrir framan tjldin, en ef eitthva, tilheyra iljarnar ljinu frekar en lungun. Iljarnar elska svii og eru minnislausar, egar r svfa yfir glfi lifa r lxus fuglsins, egar r nema staar vi jrina varpa r namaka um alvru lfsins. annig er lji.

Svanur: Iljarnar eru ekki lffri. g get ekki skori r upp. Eftilvill dugar akpnktr, en a er ekki minn bisness.

g: J, etta er sni. Til a kryfja lki rtt, a er, spyrja Val hvar lffri hins nja ljs s a finna, verum vi a vita hvar skal byrja og hva kemur rttri r. En a spyrja um r atbura, er a spyrja um sgu. Helduru Svanur, a vi urfum kannski fyrst a spyrja lki um skldsguna og drama, til a komast a v hvar s best a frast um lji?

g settist glfi, krosslagi ftur og lagi hfui lfa eins og sl s. Svoleiis hugsai g lengi ar til g tk gn Svans sem samykki. J, a held g lka: Sagan. En flkjast mlin, ef skldsagan heima lffri skrokksins, arf a a vera lffri sem lkist einhverskonar endaleysu, hvar skiptast myrkur og ljs, me fullt af skmaskotum og vntum beygjum, framandi lyktum og kryddlegnum skounum, ar sem ekkert er sem snist, og a sem virist vera fast og hart, eins og skapger flks, breytist mjkt og laust, valdi stvandi straums sem tekur mann svipinn upp, svo niur, svo til hliar, svo eina ferina niur aftur eins og vlundarhsi stuttu mli sagt, lffri ar sem stefnubreytingar og ummyndanir ra fr. En g get ekki fyrir mitt litla lf lti mr detta hug hvar svoleiis lffri er a finna. Ert me einhverja hugmyndir, Svanur?

Hann kvast vera me kvei lffri huga.

Ekki urfti mikinn undirbning til a rast a lffri, undir borinu l rauur poki me allskyns skrum og hvolftngum og Svanur hfst samstundis handa. Fyrst dr hann armana upp eins og kyrkislngu r holu sinni; eir hringuu sig kldu borinu, j, eins og slytti, og svo egar hann klippti efsta lagi, spratt a af eins og sltursaumar, og seinast me nkvmum skuri byrjai hann ra rekja sig eftir eim endilngum. Fyrirsjanlegur en lsanlegur fnykur gaus upp a vitum mr, styrkleikinn kom mr a vrum, g snrist undan og g ldi ofan nlgan vask. Fyrir ofan vaskinn var spegill, hann var undarlegur, v ekkert sst honum. g bleytti klsettpappr og tr upp nasirnar, strauk mr um brjsti, rtt eins og g vri a signa mig. egar g kom aftur a skurborinu var Svanur djpt sokkinn verki, binn a mylja yfir armana allskonar duft og leir. Hann umlai og raulai, kallai r nfn, og veifai me hendi mis teikn, og rak gaffalinn niur hr og ar. Upp r mauki innvolsis dr hann stundum upp svrt korn, eins og pipar ea skot, og henti af handhfi tilbaka, svo myndaist munstur. etta tk sinn tma, og viss hrynjandi var kominn raddhljm Svans, nstum sngur. Svo snri hann sr a mr, reyttur, nstum eineygur, varirnar unnar og blar: g held a etta s komi. Hann benti kvena svertu sem hafi myndast inn rmunum, rnir eins og myrkar frostrsir laginu, sem lykkjuust fram eins og arabskt letur, r a ru leyti ttu ekkert skylt vi Arabu. g get lesi etta, sagi hann, tt etta s skrt. g held vi urfum a lesa okkur gegnum alla armanna, til a komast a v, hvort etta s sagan, leitin a lffri hins nja ljs. Ekki er miki um lsingar, mest aburir og almennar stefnur:

Hrna fyrst s g mann me strtuhatt hfi, nei, er etta spurningamerki? Maurinn stendur of strum skm, skrnir breytast skip, skipi breytist bt, og svo hverfur maurinn oku. Nst eru tveir menn, sem fela sig bakvi smola ofan kokteilglasi, og eir nota hanastli til a berja ann rija, sem virist drukkna. Nst s g tvr kyrkislngur orma sig nir holu, nnur eirra er me fl maganum. Svo s g bjra byggja virki , trjdrumbarnir reynast vera afskornir limir, hendur og ftur, egar betur er g. Hr s g tvr sptur hola risavaxna furu me gogginum. Og hva s g hr! Tvo lkna standa yfir manni sem liggur skurbori, hann virist nr daua en lfi, vi hli hans er plsmlitki, sem snir ldur og 24 og a ppir.

A svo stddu litum vi hvor annan, Svanur og g, v eim tluum orum fr tki vi hli borsins a ppa. Helduru a hann s a deyja, hann Valur? spuri g.

Hann er a ranka vi sr, ef hann vaknar svona, me allar lfkkur snar tbyris, deyr hann. Vi verum a gefa honum meiri deyfilyf.

En hann hefur veri alltof lengi milli lfs og daua n egar, ef hann fr meira Anaphdeprin er htta a hann falli d og komist aldrei aftur til vku. etta er alltof drkeypt vital. g vri beinlnis sekur um a svipta hann lfi, og er g ekki bara a tala um a svipta hann prvatlfi!

Vi verum a taka httu. Ekki missa af essu tkifri. Vi verum a komast a v hvernig sagan endar. Og, ef plir v, endist honum vin jafnvel lengur svona kaldri vk, varla sofandi, varla dauur. Svo ekki s minnst a a nna hfum vi agang a lffri hans til eilfarnns! Vi getum fengi hva sem er upp r honum. Hann er okkar valdi, holdi hans verur okkar or, bli hans mun storkna ar sem vi setjum punkt. Hva sem er, segi g, getur spurt hann um hva sem er, og innanlf hans svarar.

segir nokku, sagi g, og til mlamynda setti g hrukku enni, meir til a sna siferislegan lit en a gefa skyn raunverulega angist. g geri mr undireins grein fyrir a Svani st sama, g leit kringum mig og velti fyrir mr hvort llum sti sama um siferiskrfur mnar. Get g leyft mr a frna lfi manns manns sem um margt minnir mig til ess eins a draga upp r honum sgurnar, kryfja hann til mergjar, leit a nju lji? Er a rttltanlegt? Er ekki betra a lifa lfinu en a skipta holdinu, sem pund vogarskl, fyrir or sgu og lj? Svanur horfi mig, reiubinn a stinga nlinni lk Vals, og sem g sleppti essum hugrenningum var mr liti til vasksins vi enda salarins, ar sem g hafi lt, en nna var ekki lengur spegill fyrir ofan hann, heldur mlverk: Andlitsmynd af Shakespeare, af eirri ger sem fst drri skranslu, og undir myndinni st letru einhver tilvitnun um samviskuna, ea, a ekki vera me neina, g s a ekki svo skrt, v singurinn var orinn svo mikill.

J! Sprautau hann niur, skipai g, vi hldum honum di, ef hann deyr lfgum vi hann vi me Adrenalni, ef hann vaknar deyfum vi hann til lfis. sofandi vku drgum vi upp r honum orin, lifandi dauan skerum vi hann upp. Nst eru a smarmarnir, hva gerist nst!

J, sagi Svanur og rndi ofan armagumsi eftir a hafa lagt nlina Val, hrna eru nokkur svrt korn og g f ekki betur s en a a sem gerist nst er a ...

Framhald nsta tti


        Forsan


        Stnurnar


        Hfundar


        Ntt efni


        Stina
        International


        skrift


        Ritstjrn


        Frttir


        Krkjur