Stna tmarit um bkmenntir og listir.


Cavalleria Rusticana eftir Giovanni Verga


egar Trdd Macca, sonur Nnzu, kom heim eftir a hafa veri hernum fr hann hverjum sunnudegi t torgi til ess a stta sig ar af einkennisbningi bersagliere og rauu hfunni. annig lktist hann karlinum sem lagi ar undir sig bekk me spdmsfugl bri. Stlkurnar tluu a gleypa hann me augunum en sjali faldi andliti upp a nefi lei eirra til kirkju; strkar sveimuu kring eins og flugur. Hann tti lka reykjarppu skreytta konungi sem virtist sitja lifandi hesti, og egar hann kveikti eldsptu, me v a strjka fosfrnum um buxnabroti, sparkai hann til lppinni. rtt fyrir etta lt Lla, dttir meistara Angelo, hvorki sj sig vi messu n bllum, enda lofu manni fr Lcoda sem tti flutningsvagn og fjgur mldr fr Sortno stalli. egar Trdd frtti af essu langai skrattakoll a rista hann belginn og brytja spa blvaan pjakkinn! En hann geri ekkert heldur lt ngja sr til hugarhgar a syngja undir glugganum hj meynni fgru allar nvsurnar sem hann kunni.
Hefur strkurinn hennar Nnzu ekkert a gera anna en a a syngja eins og sprfugl allar ntur? sgu ngrannarnir.
Loksins rakst hann Llu lei r helgifr til Maru meyjar httunnar, en hn skipti ekki einu sinni lit, enda snortin a mestu.
Heppinn er s sem hittir ig! sagi hann.
Gi, g heyri a hefir komi byrjun essa mnaar.
Mr hafa borist meiri og arar frttir, svarai hann. Er satt a tlir a giftast flaga Alfo sem vagninn?
Ef Gu lofar, svarai Lla og herti betur undir hkunni ba hntana hfukltnum.
Vilji Gus fer eftir v hvernig snr r essu mli. En a var hann sem vildi a g fri ralei til a f essa lka okkalegu frtt, ungfr Lla!
Veslingurinn var rmur en reyndi samt a sna kokhreysti og tlti eftir stlkunni svo dskarnir hfunni sveifluust til og fr baki hans. Vissulega fann hn til me honum, svona dprum bragi, en rddi ekki a hugga hann me fgrum orum.
Heyru gi, sagi hn a lokum, leyfu mr a fara aftur til vinkvenna minna. Hva tli yri sagt ef flk si mig me r?
a er rtt, svarai Trdd, fyrst tlar a giftast Alfo sem fjgur mldr stalli og arft a vekja kjaftasgur. Vesalingurinn hn mamma urfti aftur mti a selja brnu mlsnuna okkar og litlu vnekruna vi veginn mean g var hernum. S t er liin egar hn Berta spann; og manst ekki einu sinni lengur egar vi rddum saman vi gluggann sem veit a garinum, ea gafst mr vasaklt ur en g fr. Gu veit hva g hef fellt hann mrg tr egar g var svo ralangt burtu a g mundi ekki lengur hva orpi okkar heitir. Vertu v sl, allt er horfi oku og segjum vinttunni sliti.
Ungfr Lla giftist vagneigandanum og settist t svalir sunnudgum me hendur maga svo allir gtu s hva bndinn hafi gefi henni marga og stra gullhringa.
Trdd hlt uppteknum htti, hann rpai eins og ekkert vri um rnga hsasundi me ppu munni og hendur vsum og gndi stlkur; en a nagai hann innra a eiginmaur Llu skyldi sitja a llu gullinu og a hn ttist ekki sj hann gngu.
Mig langar a horfast augu vi rjtinn! tautai hann.
Meistari Cola bj hsinu beint mti Alfo, hann var maur sem tti vnekrur, svnauugur, og sagt a hann lokai dttur sna inni. Trdd linnti ekki ltum fyrr en hann komst rinn til hans sem kaupamaur og fr a venja komur snar hsi og la ljfum orum a stlkunni.
Af hverju segiru ekki eitthva jafn fallegt vi fr Llu? spuri meyjan.
Hn er orin virulegasta fr, gift krndum manni me krnu.
g er ekki miki fyrir krnuknga.
ert sund sinnum meira viri en Lla, og svo ekki g mann sem ltur hvorki hana n krnuprinsinn, egar ert nrri, v Lla er ekki ess viri a hnta skveng inn.
egar refurinn vintrinu s a hann komst ekki vnberi ...
Sagi hann: skp ertu fgur, rsnan mn!
Trdd, kannt svei mr a koma orum a hlutunum.
Ertu hrdd um a g hmi ig mig?
g er hvorki hrdd vi ig n Gu inn.
Jja, maur hefur sosum heyrt a hn mir n hafi veri ttu fr Lcoda! r er ess vegna lgandi bl. J, annars gti g ti ig me augunum!
Gleyptu mig me eim, svo ekkert veri eftir, en rttu mr fyrst eldiviinn arna.
n vegna mundi g afhenda r allt hsi.
Til a fela roann kastai hn eldiviarbti, sem hn hafi hndunum, og kraftaverk a hn hfi hann ekki.
a fst ekki mikill eldiviur r svona samrum.
Vri g rkur mundi g velja mr kvonfang bor vi ig.
g mundi aldrei giftast aurasl eins og Lla, en g f vissulega minn heimanmund egar fair minn velur mr eiginmann.
Maur veit auvita hva ert auug.
Vitiru a, faru strax v pabbi er a koma og g vil ekki a hann sji mig ti gari.
Fairinn byrjai a srna svipinn en dttirin lt sem hn si ekkert, vegna ess a dskurinn bersaglierehfunni hafi helga sr sta hjartanu og dinglai stugt fyrir augum hennar. egar fairinn hafi vsai Trdd dyr opnai dttirin fyrir honum gluggann og rddi vi hann allt kvldi, svo ngrannarnir tluu varla um anna.
g r mr ekki n vegna, sagi Trdd, og g hef htt a geta sofi og bora.
Blaur!
Mig mundi langa a vera sonur hans Vittorio Emanuele konungs svo g gti gifst r.
Kjafti.
a veit mn tr a g gti ti ig.
Mli.
g legg heiur minn a vei.
, gu minn gur!
Dag nokkurn kallai Lla Trdd, eftir a hafa hlustai annig spjall hverju kvldi og skipt litum felum bak vi ilmjurt sem x blmapotti.
Jja gi, ertu httur a heilsa gamalli vinkonu?
O! andvarpai ungi maurinn. Sll er s sem fr a heilsa r!
Ef ig langar a heilsa upp mann, veistu hvar g b! svarai Lla.
Trdd fr n a heilsa svo oft upp hana a meyjan tk eftir v og skellti glugganum hann en ngrannarnir brostu ea hristu hfui egar eir su hermanninn. Eiginmaur Llu var a heiman, hann var akstri milli markaa me mldrin sn.
g ver a skrifta sunnudaginn kemur, sagi Lla, vegna ess a ntt dreymdi mig illa.
Lttu a alveg eiga sig! ba Trdd.
Nei, enda lur a pskum og maurinn minn vill auvita vita af hverju g hafi ekki gengi til skrifta.
A! muldrai meyjan, dttir Cola, sem bei hnjnum eftir a rin kmi a sr til ess a fara sama skriftastl ar sem Lla rakti syndir snar og hn heyri sagt: a veit mn tr, mig langar sst a senda ig pslargngu til Rmar.
Innan tar kom Alfo mldrunum, hlainn f og fri konu sinni a gjf fallegan njan kjl til a klast htinni.
hefur stu til a fra konunni gjafir, vegna ess a mean varst fjarri hefur hn prtt heimili! sagi meyjan, ngranni eirra.
Alfo var annig af flutningsmanni a vera a hann skildi ur en skellur tnnum, og egar hann heyri tala annig um eiginkonuna var hann flur eins og hann hefi fengi sig rting.
Fjandinn sjlfur! hrpai hann, ef g ekkti ig ekki einungis af gu hefi g ekki einu sinni augun af r grtandi, hvorki r n nu flki!
g er vn a vatna msum, svarai meyjan. Mr vknai ekki einu sinni um augun egar g s me eim a Turdd, sonur hennar Nnzu, fr a nturlagi hs til konu innar.
Gott og vel, krar akkir! sagi Alfo.
Eftir a hgninn heimilinu kom aftur heim lt Trdd ekki einu sinni sj sig lengur gngu a degi til um hsasundi heldur muldi r sr leiindin krnni me flgum snum. Svo var a daginn fyrir pska a hann hafi fengi sr pylsumat diskinn. Um lei og Alfo kom inn s Trdd greinilega v hvernig hann leit hann augum, hva var uppsiglingu og lagi gaffalinn fr sr diskinn.
Hefur bo a fra, flagi Alfo? spuri hann.
Enga skipun, flagi Trdd, heldur smvegis sem g hefi sst vilja sj hj r, svo mig langar a tala um dlti sem ekkir.
Trdd hafi egar boi honum glasi sitt en Alfo bandai fr sr. Trdd reis ftur og sagi:
Hr hefuru mig, flagi Alfo.
smu svifum vafi vagneigandinn rmunum um hls honum.
Ef vildir koma fyrramli fkjulundinn eigu Canzra, gtum vi rtt mli, flagi.
Bddu morgun dgun hj jveginum, vi gtum ori samfera.
A svo mltu skiptust eir kossum til ess a innsigla hlmgnguna. Trdd beit tnnum eyra vagneigandanum og ht annig htlega a bregast honum ekki og fara stefnumti.
Flagar Trdd hfu htt vi bjgnarttinn n ess a mla or af vr og fylgdu honum heim a hsdyrunum. eim bei Nnza, vesalings mirin, hverju kvldi komu sonarins.
Mamma, sagi Trdd, manstu a egar g fr herinn hlstu a g kmi aldrei aftur? N skaltu kyssa mig me sama htti og , vegna ess a morgun tla g langt burtu.
Fyrir dgun stti hann fjurrtinginn sem hann faldi undir heyinu egar hann innritai sig herinn og hlt af sta me hann a fkjulundi Canzra.
, gu minn gur! Hvert ertu a a svona? spuri Lla hrdd me grtstaf kverkunum egar maurinn hennar var leiinni t.
g tla stutt, svarai Alfo, en r vri best a g kmi aldrei aftur.
Lla l bn nttkjlnum vi rmi og rsti a vrunum talnabandi sem Bernardino munkur hafi frt henni fr Landinu helga, og uldi ll Maruversin sem hn kunni.
Flagi Alfo, sagi Trdd og tk til mls eftir a eir hfu gengi eftir jveginum hli vi hli og hann aga me hfuna niur augum, g veit eins vel og Gu er til a g hef fari illa a ri mnu og tti a lta deya mig. En ur en g lagi af sta fr g til mmmu, sem var komin ftur til ess a sj mig fara en ttist tla a hira hnsnakofann, og a var nstum eins og hn fyndi eitthva sr hjartanu, svo ess vegna er jafn satt og Gu er til, a g skal drepa ig eins og hund svo gamla mir mn urfi ekki a grta.
Gott og vel, sagi Alfo flagi hans egar hann br sr r vestinu, n skulu bir berjast.
Hnfarnir lku hndum eirra. Trdd fkk fyrst sig stungu sem lenti handleggnum. egar hann borgai fyrir sig, galt hann Alfo spart og hitti nrann.
, flagi Trdd, tlar a ganga fr mr!
g sagi a. Eftir a g s mmmu kofanum finnst mr g hafa hana stugt fyrir augunum.
Hafu au opin! hrpai Alfo, n fru a vegi.
Fyrst hann var varnarstu, hnipraur me vinstri hnd srum skurinum, l hann me olnbogann nstum jrinni og reif hnefafylli af mold og kastai augu andstingsins.
A! pti Trdd blindaur, n er g feigur.
Hann reyndi a sleppa me v a skjtast aftur bak en Alfo stakk hann kviinn n og veitti honum riju stunguna hlsinn.
Hr fru rjr! essi er borgun fyrir a hafa skreytt fyrir mig heimili. N mun mamma n lta kjklinginn frii.
Trdd skjgrai milli fkjutrjnna en fll a lokum eins og slytti. Heitt bli spttist r hlsinum og hann gat ekki sagt:
, mir mn!

Gubergur Bergsson ddi


Giovanni Verga fddist Sikiley ri 1840, borginni Catanu, kominn af frjlslyndu og vel stu flki. Hann skrifai fyrstu skldsgu sna fimmtn ra gamall, Amore e patria (st og furland) og lauk aldrei lgfrinmi en fr stainn til Flrens fund menntamanna og sklda ar borg sem nutu lista og sta, eins og Capuana, sem var einnig fr Sikiley. stir Verga uru a engu Flrens og aldrei giftist hann. Fr Flrens fr hann til Mlan og bj ar tuttugu r en fluttist san aftur til Catanu a foreldrum snum og systur ltnum. En ur skrifai hann margar skldsgur, sumar anda hins franska Flauberts sem hann heimstti Pars. ur en hann fr aftur heimaslir gaf hann t ri 1880 Mlan smsagnasafni Vita dei campi (Lf sveitum) og r v er fengin sagan sem hr kemur prent. Fjrum rum seinna var gert leikrit r henni, tt Verga hafi haft fyrirlitningu tlsku leikhslfi essum tma. Leikritsgerin var honum san til happs, frama og trlegs hagnaar. ri 1893 geri hann samning gegnum tgefanda sinn vi tnskldi Mascagni um a hann mtti semja peru bygga verkinu og fkk vlka greislu (perur voru tsku) a hann urfti ekki a hafa hyggjur af fjrmlum eftir a heldur raunir af list sinni, sem fr hnigandi. Hn var a lokum a engu eftir a kvikmynd var ger eftir verkinu. Verga lst ri 1922. g held a I Malavoglia ( Malavogliufjlskyldan) s ekktasta skldverk hans n um stundir, ef fr er talin Cavalleria Rusticana, ekki sagan heldur pera Mascagni, og helst hinn strufulli fjgurra og hlfs mntna ttur sem heitir Intermezzo. Lklega vita fir a peran er bygg verki Verga. Hva sem v lur, gleymsku og vanekkingu, var Verga afar merkur og heillandi hfundur. Titillinn sgunni, Cavalleria Rusticana, merkir eiginlega Sveitaheiur og efni lsir fstum, ef svo mtti segja, riddarareglum vegum dygga, a a andstingarnir kyssast og annar btur eyra hins til a sna trna. sgunni eru ekki vinir fer heldur menn sem hafa svari sig vegna smdar sinnar fstbrralag dauans. henni m finna mislegt anna sem er enn vi li og gildi Sikiley, t.d. innan Mafunnar, en g rek ekki heiurstknin nnar. Verga notai oft sikileysku, sem sleppt er ingunni, en stainn er reynt a leia ljs innra lf eirrar ritlistar sem hfundurinn tileinkai sr, annig a lesandinn haldi ekki a hr s fer a sem er kalla dmigerar tthagabkmenntir.

GB


        Forsan


        Stnurnar


        Hfundar


        Ntt efni


        Stina
        International


        skrift


        Ritstjrn


        Frttir


        Krkjur