Stína tímarit um bókmenntir og listir.


Bókmenntaspjall


Kormákur Bragason fjallar um nokkrar bćkur sem komu út fyrir síđustu jól og tvo áhrifamikla fjölmiđla á sviđi bókmennta, Lesbókina og Kiljuna



Gerđur Kristný. Höggstađur, ljóđ (kápa: Ingibjörg Magnadóttir og Bjarney Hinriksdóttir*****), Mál og menning, 2007 (50 bls.)

Ţetta er einstaklega falleg bók; kápan hreint listaverk og allt útlit bókarinnar međ ţví besta sem gerist og prentuđ á eđalpappír; ljóđabók sem gott er ađ handfjatla, strjúka og finna trjáviđarlyktina af síđunum.
Áđur hafa komiđ út tvćr ljóđabćkur eftir Gerđi Kristnýju: Ísfrétt (1994) og Launkofi (2000). Ljóđabókin Höggstađur hefur ađ geyma 35 ljóđ og hafa sum ţeirra birst áđur í tímaritum, m. a. í Stínu.
Ţađ verđur ekki sagt ađ Gerđur Kristný sé bjartsýnisskáld í ljóđum sínum. Ljóđ bókar­innar eru grá, jafnvel grámygluleg, litlaus og ţrungin svartsýni. Ţetta eru harmljóđ og ţemu ljóđanna leituđ uppi ađ ţví er virđist í ţeim tilgangi ađ mála skrattann á vegginn, ef svo má segja. Ţó eru á ţví nokkrar undantekningar ţar sem skáldiđ virđist sjá til sólar og finna hjá sér ţörf til ađ gleđjast yfir tilverunni sem ţó virđist oftast dökk og ţungskýjuđ mjög.
Inngangsljóđ bókarinnar, Ćttjarđarljóđ, hefst ţannig:

Kuldinn býr mér
híđi úr kvíđa
fćrir svćfil úr
dúnmjúkri drífu
undir höfuđ mér
snjóbreiđan
vođ ađ vefja um sig

Ljóđinu lýkur svona: „Ísinn sleppir engum // Landiđ mitt / útbreidd banasćng / nafn mitt saumađ / í hélađ ver“
Í ljóđinu Ađför má lesa: „Sorgin er komin / ađ krafsa upp / hrúđriđ á bringu mér“ Ljóđiđ Norđur hefst ţannig: „Hćgt eins og búrhveli / líđum viđ gegnum sortann / sem er hvítur / hér á heiđinni“ Í ljóđinu María segir frá ţví: „ţegar kvíđinn flćddi inn um hjartalokur fyllti gáttir og hvolf.“ Svona mćtti lengi halda áfram.
En ţótt skáldiđ sé ekki beint upptendrađ eđa upplífgandi er ekki ţar međ sagt ađ ljóđin séu svo slćm. Sum eru meira ađ segja afbragđs góđ. Ljóđiđ Heimsókn er dćmi um ţađ:

Söknuđ drífur á dag minn / birtist á bomsum / bráđin lekur / niđur á milli gólffjalanna // Fór náttfari / ađ finna mig // Ég harka ţessa / heimsókn af mér / og helli upp á // Viđ horfumst í augu / yfir heitum drykk // Ţá opnar gesturinn glugga / svo gardínan feykist út / hvítan friđarfána / ber viđ myrkan morgunhimin

Viđ vatniđ er falleg ljóđmynd:

Hvítir fyrir hćrum / skríđa hamrarnir / út úr nóttinni // Grátt fyrir járnum / ryđur frostiđ veginn // Skammlíf birta / skreytir himin // Gul fyrir genginni stund

Stundum bólar á bjartsýni, jafnvel smávegis skopskyni. Brúđkaup er gott dćmi ţar um:

Gaman vćri ađ / gifta sig ađ vetri / helst í stórhríđ / svo veislugestir tepptust inni / Ţeir kćmust ekki heim / fyrr en undir sumar // Píreygar konur og / fúlskeggjađir karlar / brytust út í birtuna // Marsipankaka / í munnvikunum



Jón Kalman Stefánsson. Himnaríki og helvíti, skáldsaga (kápa: Jón Ásgeir***), Bjartur, 2007 (214 bls.)

Sagan gerist í sjávarţorpi á Vestfjörđum um eđa fyrir aldamótin 1900. Hćgt er ađ greina ţrjá meginhluta sögunnar. Í fyrsta hlutanum segir frá ferđalagi tveggja manna (Bárđar og stráksins), gangandi frá plássinu, til sjóróđra, ţar sem ţeir eru ráđnir í skipsrúm. Í framhaldi af ţví segir frá fyrsta róđri skipshafnarinnar á sexćringi. Í öđrum hluta sögunnar segir frá svađilför stráksins, gangandi, burt frá sjóbúđunum, til baka í plássiđ, ţangađ sem hann kemst nćr dauđa en lífi eftir mikiđ harđrćđi í frosti og snjó. Nćsta dag vaknar hann upp í notalegu rúmi í stóru hótelherbergi. Ţá tekur viđ ţriđji ţáttur sögunnar, lokaţátturinn.
Ţetta er mikil spennusaga, skrifuđ í hefđbundnum frásagnarstíl ţar sem höfundurinn sjálfur er sögumađur. Atburđarásin er skýr allt frá upphafi til söguloka. En inn á milli, ţegar sögumađur sér ástćđu til stígur hann til hliđar, útúr sjálfri sögunni, setur atburđarásina í biđstöđu og flytur hugvekjubrot um lífiđ og tilveruna og dauđann og í ţeim ham fer hann á kostum og beitir skáldlegum stílbrögđum og innsći sem einungis er á fćri stórskálda.
Lokaţáttur sögunnar er ađ ţví leyti frábrugđinn hinum fyrri ađ ţar koma fram ýmsar persónur, sem ađ ţví er virđist hafa engu hlutverki ađ gegna. Ţessar persónur spretta upp hver af annarri međ nafni og númeri en hverfa síđan jafn skyndilega og ţćr koma. Sumar ţessar aukapersónur dúkka reyndar upp strax í lok fyrsta hluta en hverfa síđan hljóđlaust.
Stíll sögunnar breytist verulega í lokakaflanum; hröđ og ţröng atburđarás stöđvast, sögusviđiđ víkkar og ţar međ verđur minna rúm fyrir heimspekileg og listrćn inngrip höf­undar í söguţráđinn. Ţegar kemur ađ niđurlagsorđum bókarinnar er ekki ólíklegt ađ lesandinn fái ţađ á tilfinninguna ađ botninn sé suđur í Borgarfirđi. En ţeir sem vita betur og ţekkja verk Jóns Kalmans hljóta ađ reikna međ ţví ađ persónurnar sem stungu upp kollinum, einkum í lokaţćttinum, án sjáanlegs hlutverks eigi aftur eftir ađ koma fram í dagsljósiđ. Ef rétt er til getiđ hafa lesendur ástćđu til ađ bíđa spenntir eftir framhaldinu; eftir nćstu bók.



Sigurđur Pálsson. Minnisbók, endurminningar (kápa: Studio SEEK***), JPV, 2007 (295 bls.)

19 ára strákur, nýlega orđinn stúdent frá MR, ákveđur ađ fara til framhaldsnáms erlendis. Hann er ekki alveg viss hvert skal fara og ekki heldur hvađ skuli stúderađ. Loks ákveđur hann ađ fara til Frakklands, telur sig hafa fengiđ góđa undirstöđu í franskri málfrćđi m.a. hjá Vigdísi Finnbogadóttur, og tekur flugiđ á Frans. Ţetta var áriđ 1967 og Kalda stríđiđ lá eins og mara yfir heimsbyggđinni, 6–daga stríđiđ rétt yfirstađiđ, stríđiđ í Víetnam á fullu, Bítlarnir ađ leggja undir sig heiminn og stúdentauppreisnir í París og víđa annars stađar í Evrópu og Bandaríkjunum.
Hann byrjar í borginni Toulouse, innritast í bókmenntir, hverfur ţađan til Parísar ađ loknu haustsemestri og innritast í leikhúsfrćđi, sem ţá var tiltölulega ný námsgrein í háskólum.

Bókin skiptist í 49 kafla, hver um sig sjálfstćđ smásaga og renna saman í eina heild, fjörutíu ára gamlar svipmyndir sem höfundurinn bregđur upp. Ţetta er bráđskemmtileg bók aflestrar og kemur ţar margt upp á yfirborđiđ og annađ sem lesandinn hefur á tilfinningunni ađ ekki skuli boriđ á torg. Ţví hvađ gerir kraftmikill íslenskur námsmađur í París, einn í tilverunni og ţar ađ auki skáld:

Ţađ var svarthćrđ grannvaxin stúlka viđ afgreiđslu, hún var međ sérkennilega heillandi drög ađ spastískum hreyfingum rétt ţegar hún lagđi af stađ, ţá kom ein örlítiđ sveiflukennd hreyfing og ađ ţví búnu hélt hún sínu striki algjörlega venjulega. En ég ţreyttist ekki á ţví ađ fylgjast međ henni, sérstaklega ef hún var kyrr vegna ţess ađ sveifluhreyfingin kom ţegar kyrrstađa var rofin og hún fór af stađ ađ ţjóna og snúast. Hún brosti á ţennan sama máta, fyrst komu drög ađ léttspastískri broshreyfingu, öđrum megin, og síđan í kjölfariđ eđlilegt bros. Ţađ var, fannst mér, eitthvađ ólýsanlega fallegt viđ ţetta hreyfingar- mynstur stúlkunnar, hún bjó yfir ljóđrćnum Maldororkrafti. (123).

Ţađ er ótrúlegt hvađ höfundinum tekst vel til viđ ađ tvinna sama hin ólíku viđfangsefni. París hefur alltaf veriđ forvitnileg borg og kaffihúsin og skáldin verđa ljóslifandi. Ţarna koma viđ sögu fjölmargir einstaklingar, frćgir rithöfundar, skáld, heimspekingar, listmálarar, íslenskir námsmenn, vćndiskonur og ţar fram eftir götunum. Minnisbók Sigurđar Pálssonar er einn samfelldur skemmtilestur.
Áriđ 1968 markađi djúp spor í ţróunarsöguna. Innrás Sovétríkjanna í Tékkóslóvakíu ţađ ár varđ til ţess ađ draga úr ytri spennu milli austurs og vesturs og beindi átökunum meira ađ öđrum grundvallaratriđum: baráttunni gegn stríđi og gegn misrétti, baráttunni fyrir verndun náttúrunnar og baráttunni gegn hverskonar fordómum. Um ţessi átakamál er víđa fjallađ. Afstađa sögumanns er forvitnileg og ekki síđur ţátttaka hans í löglegum og ólöglegum mótmćlaađgerđum.
Hvort Minnisbók Sigurđar Pálssonar sé flokkuđ sem endurminningar, skáldsaga eđa skáldćvisögubrot skiptir ekki máli enda mörkin ţar á milli oft harla óljós. Ađ formi til er margt líkt međ Minnisbók Sigurđar Pálssonar og Ofvitanum og Íslensku ađli Ţórbergs: Höfundarnir eru báđir ađalpersónur, stíll ţeirra er ţó gerólíkur og persónulegur en ţađ er einlćgnin sem ţeir eiga sameiginlega og gerir ţessar bćkur ađ snilldarverkum.



Ingibjörg Haraldsdóttir. Veruleiki draumanna, endurminningar (kápa: Auglýsingastofa Skaparans ***), Mál og menning, 2007 (334 bls.)

Bókmenntasögulega séđ er Veruleiki draumanna, endurminningabók Ingibjargar Haralds­dóttur, međal forvitnilegustu bóka sem út hafa komiđ á síđustu árum. Ingibjörg er í hópi mikilvirkustu rithöfunda ţjóđarinnar og hefur lagt gjörva hönd á ýmsar ólíkar greinar fagurbókmennta og lista. Hún er afbragđs ljóđskáld og hefur m. a. ţýtt á íslensku sum helstu skáldverk Dostojevskis svo sem Glćp og refsingu, Fávitann og Djöflana, og er ţá fátt taliđ.
En ţađ sem öđru fremur gerir ţessa bók forvitnilega er ađ Ingibjörg var í hópi ţeirra ungu íslensku námsmanna sem fóru til náms í Moskvu í byrjun sjöunda áratugarins og dvaldi ţar viđ nám og störf og flutti ţađan til Kúbu áriđ 1968, ţar sem hún dvaldi međ annan fótinn, međal annars sem blađamađur Ţjóđviljans, ţar til hún flutti loks heim til Íslands áriđ 1974.
Bókin skiptist í ţrjá meginkafla sem bera yfirskriftina: Reykjavík, Moskva og Havana. Í ţeim fyrsta segir frá uppruna höfundar, ćskuárum og uppvexti ţar til hún lýkur stúdentsprófi frá MR. Í öđrum kafla segir frá dvölinni í Moskvu, hvernig hún kemst ţangađ m.a. međ ađstođ Einars Olgeirssonar formanns Sósíalistaflokksins, samskiptum hennar viđ íslensaka námsmenn og erlenda, bréfaskiptum milli hennar og fjölskyldunnar heima á Íslandi og kynni hennar af „fyrirheitna landinu“ og afskiptum hennar af stjórnmálum. Hún var um tíma fréttaritari Ţjóđviljans og skrifađi einnig fréttir fyrir blöđ og tímarit í Moskvu. Ţá tók hún virkan ţátt í pólitísku starfi međal námsmanna og var alltaf yfirlýstur kommúnisti og í nánum tengslum viđ marga helsta leiđtoga Sósíalistaflokksins hér heima, svo sem Magnús Kjartansson og Kristinn E. Andrésson. Ţetta var á árum Kalda stríđsins, sem setti mjög sterkan svip á samskipti milli austurs og vesturs.
Á ţessum árum var mjög erfitt fyrir íslensk ungmenni ađ fá leyfi til ađ stunda nám í Sovétríkjunum og öđrum ríkjum Austur-Evrópu. Sama gilti um vegabréfsáritanir fyrir fólk frá löndum sem tilheyrđu NATO. Frásagnarstíll bókarinnar er einstaklega látlaus og einlćgur og laus viđ allt yfirlćti og sýndarmennsku. Frásögnin frá Moskvuárunum gefur trúverđuga mynd af lífinu í Sovétríkjunum á ţessum árum og ţeirri veröld sem ung og róttćk íslensk námsstúlka lifđi og hrćrđist í. Í lokakaflanum segir frá dvöl höfundar á Kúbu ţar sem einrćđisstjórn Fidels Castro hafđi fest rćtur međ stofnun kommúnísks ríkis áriđ 1959.
Ţađ er forvitnilegt ađ skođa ţessa bók Ingibjargar Haraldsdóttur og bera hana saman viđ Skáldatíma Halldórs Laxness, sem kom út 1963. Ţar viđurkennir Halldór ađ hafa látiđ blekkjast og ţurrkar endanlega burt ţá glansmynd sem hann hafđi dregiđ upp af fyrirheitna landinu í fyrri bókum sínum, Í austurvegi, (1933) og Gerska ćvintýrinu (1938). Í Skáldatíma kemst HKL ţannig ađ orđi: „Ţađ er í flestum tilfellum meiri glćpur ađ vera auđtrúa en vera lygari.“ [HKL. Skáldatími, 1963, bls. 302.]. Halldór Guđmundsson kemst ţannig ađ orđi í ćvisögu sinni um Kiljan: „(Hann) var ekki bara trúgjarn hugsjónamađur á fjórđa og fimmta áratugnum. Hann var blátt áfram einn helsti forsvarsmađur Stalíns og Sovétríkjanna á Íslandi.“ [Halldór Guđmundsson. Halldór Laxness ćvisaga. JPV, 2004, bls. 677].
Ţađ var stór viđburđur á Íslandi ţegar Skáldatími HKL kom út 1963. Bók Ingibjargar Haraldsdóttur Veruleiki draumanna kom fyrir almennings sjónir rúmum fjórum áratugum síđar. Í sögulegu ljósi og ađ inntaki eru ţessar bćkur mjög hliđstćđar. Sú fyrrnefnda var á sínum tíma pólitísk eldsprengja. Ţađ var sú síđarnefnda ekki en hefđi vakiđ töluverđan pólitískan óróa hefđi hún komiđ út međan Sovétríkin voru ţađ bakland sem kommúnistar og róttćkir vinstrimenn á Íslandi og annars stađar í heiminum byggđu vonir sínar á.
Ung róttćk stúlka fer til náms í Moskvu áriđ 1963 (seinna sama ár kom Skáldatími út), flytur ţađan fimm árum síđar til Kúbu, annars kommúnistaríkis, og kemur svo til Íslands 1974. Og ţar lýkur sögunni. Ef Veruleiki draumanna hefđi komiđ út áriđ 1974, áriđ sem höfundur flutti aftur til Íslands, hefđi bókin vakiđ mikla athygli, ekki síđur en Skáldatími. Ástćđan fyrir ţví hve langur tími líđur ţar til ţessar endurminningar sjá dagsins ljós er mál höfundar. En hvađ sem ţví líđur er útgáfa bókarinnar enn í dag bókmenntalegur og sögulegur viđburđur.



Sigurbjörg Ţrastardóttir. Blysfarir, ljóđ (kápa: Bjarney R. Hinriksdóttir *) JPV, 2007 (147 bls.).

Blysfarir er draumljóđ, spuni, ţar sem tvćr persónur: konan (skáldiđ) og persónan hann hefjast til flugs í súrrealískum, erótískum dansi, ţar sem lesandanum er gefinn knappur tími til ađ draga andann viđ lesturinn, helst međ ţví ađ kasta inn stökum línum og paragröfum inná síđu og síđu í anda Bugđa Beyglusonar í Skipin sigla frá 1966, nema hvađ hér er textanum skellt neđst á síđu en ekki efst eins og hjá Beyglusyni. Ţau tvö ţeysa gegnum nóttina undir ţungum óstöđvandi rytma, stundum taktföstum, stundum međ snöggum skiptingum. Og bjarma slćr á baksviđiđ:

ég er í flugbeittum / stígvélum í glymjandi salnum, hann er í / hvítum buxum og / allir horfa öfundsjúkir, horfa hingađ / međ / hörgulsjúkdómana sína // alltaf logn / ţegar hann kemur, dauđalogn ţegar hann fer (bls.10) leđurhitinn ţegar ég hitti hann / fyrst / var klístrađur og ţađ er haugalygi ađ reykur / leiti upp, hann lá í hvítum og holum innyflunum okkar / og keyrđi okkur niđur eins og viđ ćttum / ađ vera ćvinlega saman, hér / í ţyngslunum // ég horfđi, ég hvikađi ekki / hann / horfđi líka og sló / póstkorti til og frá andlitinu / og hann brosti // og ţegar hann hvarf innaf og lét kalda / vatniđ renna / hélt ég ađ ţađ vćri útaf / sumrinu og hvikađi ekki // eins og hann vćri sendur hingađ / eins og ég ćtti eftir ađ skrifa sálm og / metta fimm ţúsundir / eins og allt vćri / kjötmikiđ og alveg rétt // ég beiđ viđ borđiđ hans, ég / sagđi: fyrirgefđu... (bls.11) ég kaupi mér / flugmiđa // og spyr ţig hvernig depressjónin / sé og // lofa ađ reyna ekki ađ lćkna ţig (bls.12) hann / kemur međ flugbirtuna í augunum og lýsir ţví / hvađ allt hafi veriđ bjútífúl og hvernig / hann langi til ađ fljúga / alltaf (bls.13)

Og allnokkru síđar:

allt hefur sín takmörk / sorgin / líka og ég ćtla ađ ţrykkja ţađ á minn stein, / söngla ég sótölvuđ međ molduga leggina og hann / ýtir mér heim // heim í úfiđ rúm / ţar sem hann mun sjálfur liggja / upptrekktur og horfir á beinasleggjuna sína í / hvössum stígvélum, í streng og međ hatt, / veit ekki međ svipu / ţví ţađ er / ekki ég // furđulegt hvađ lífiđ getur veriđ / kynlegt (bls.118) ég vil ađ ţú / fyllir mig af einhverju / hvítu / annars ţorna ég, slim // hann horfir djúpt / dregur upp kveikjarann (bls.119) en / nú er hann ekki kominn / ţangađ, nú er hann kominn í fíkilshléiđ / sitt hiđ fyrra // međ flogaveikisfrođu á vörunum (bls.120)

Og svo:

ég veit // ađ ţú munt leysast upp áđur en / sagan er úti / eins og hali drekans, eins og drekinn sjálfur / hvernig ţú liggur í rúminu / og ég loga / í gömlu hitasóttinni undir gaflinum og ég soga ofan / í mig reykinn af ţér brenndum, gráa ţoku / ţví ég er undir og yfir og ţú segist vera / ađ kafna og / ţađ er hárrétt og ég ćtla ađ segja eitthvađ afsakandi en ţá / ertu hvergi (bls.137) og nei,/ ég skil ekki enn / af hverju viđ veiddum ekki nema einn fisk / af hverju veiddum viđ / ekki fimm // viđ sáum ţá lúra viđ bakkann, ţeir stukku / líka og spilltu ţögninni og ég / sló líkamshita í leđurjakka veiđimannsins en / ţú sagđir plís og hristir höfuđskeljarnar / svo ég hćtti // til ađ styggja ekki regnbogasilungana / til ađ halda / friđ (bls.138) ég skildi heldur aldrei hvernig / silfurslegin nóttin og dasađ landslagiđ / dugđu ţér / ekki // hvers vegna / ţú ţurftir inn í bíl ađ fá ţér skammt // hér er orka fyrir heilt líf, hugsađi ég og / hélt um klístrađa veiđistöngina í ördeyđunni en / sagđi ekkert / ţví / ég hef mikla ţjálfun í ađ hemja sorg (bls.139)

Og rétt undir lokin:

og / ég geng út í spegilhafiđ / löturhćgt / uppađ mitti um miđja nótt / í grćnum vađstígvélum og bylgjan sem ber mig / uppi er / hvergi blóđug núna // ég held á bálhvítu blysi... (bls. 146)

Stílbragđ ţessa ljóđspuna Sigurbjargar Ţrastardóttur minnir ţó nokkuđ á Unglinginn í skóginum eftir Halldór Laxness ţótt ljóđin séu ađ öđru leyti gerólík. Unglingurinn er fyrst og fremst lýrískur óđur til ćskunnar, gróđursins og vorsins. Í ljóđi Sigurbjargar eru myndirnar dregnar grófum strokum međ sterkum undirtóni allt til loka. En ţótt hér sé snilldarlega mćlt tel ég ađ spunann hefđi mátt ţétta á köflum og fara sparlegar međ útskýringar, sem eiga illa heima í svona verki.
Ytra útlit bókarinnar er groddalegt og allur frágangur eftir ţví, og hönnun kápu (sem ég gef eina stjörnu af fimm mögulegum) minnir frekar á ódýran auglýsingabćkling en fagurbókmenntir og er ţađ mikill galli á góđri bók.



Elísabet Jökulsdóttir. Heilrćđi lásasmiđsins, skáldsaga (kápa: Svavar Pétur Eysteinsson**), JPV, 2007 (219 bls.)

Rithöfundur sem smeygir sér úr skáldskaparkuflinum og sest nakinn viđ skrifborđiđ til ađ semja skáldsögu. Einhvern veginn ţannig er myndin sem kemur upp í hugann eftir ađ hafa lesiđ Heilrćđi lásasmiđsins eftir Elísabetu Jökulsdóttur. Hugurinn hvarflar til baka, til ársins 1951 ţegar smásagan Sunnudagskvöld til mánudagsmorguns birtist í tímaritinu Lífi og list. Höfundurinn var skólasystir okkar Palla Steingríms, Ásta Sigurđardóttir. Sagan ţótti berorđ, ekki síst fyrir ţá sök ađ höfundurinn var sjálfur stúlkan, sem allt snerist um. Sum skáld ţurfa ekki ađ skrifa nema eina sögu eđa eitt ljóđ til ađ slá í gegn. Umrćdd smásaga Ástu var í ţeim gćđaflokki.
Ţćr Ásta og Elísabet eiga svo ótal margt sameiginlegt finnst mér, bćđi sem rithöfundar og persónur ţótt stíll Ţeirra sé gerólíkur og sný ég mér ţá ađ ţeirri síđarnefndu og síđustu skáldsögu hennar:
Elísabet er blessunarlega laus viđ sýndarmennsku og hún er ekki ţrúguđ af innri sektar­kennd ţegar hún fjallar um kynlíf karls og konu og lćtur „almenningsálit“ „opinberra álitsgjafa“ eins og vind um eyru ţjóta ţegar ţessi kynferđislegu samskiptamál eru viđ­fangs­efni hennar sem rithöfundar. Samkvćmt hennar mati eru kynferđislegar athafnir fallegar, jafnvel listrćnar og heilsusamlegar fyrir sálina. Morđ og litríkar frásagnir af glćpamönnum, sem nú eru mjög í tísku, virđast hins vegar ekki vera hátt skrifađar hjá höfundinum.
Elísabet hittir blökkumanninn Algea í New York, hattara og trommuleikara. Hann kemur til Íslands og dvelur hjá henni í ţrjá mánuđi. Meginuppistađa sögunnar er félagslegt og kynferđislegt samlíf ţeirra. Frásögnin einkennist af gleđi, sársauka, togstreitu og sorg. Og svo gerist eitthvađ sem fćr lesandann til ađ skella uppúr. En ţessi saga hefur ađra hliđ: eintal höfundar viđ sálina. Söguţráđurinn er alfariđ bundinn samskiptum höfundar og Algea. Eintaliđ flettast ţar inní og nćr hámarki í síđari hluta sögunnar.
Smekkur ţeirra sem skrifa um bćkur (viđ getum kallađ ţađ listrćnt gildismat) er mismunandi. Ţetta er jafnan nauđsynlegt ađ hafa í huga: Eintal höfundar í ţessari sögu er mjög athyglisvert og skortir ţar ekkert á um líflegan stíl, forvitnilegar frásagnir eđa skarplegar ályktanir. Ţađ er hins vegar mitt mat ađ hinn bráđsnjalli söguţráđur sé víđa yfirskyggđur af draumheimum höfundar eđa kannski öllu frekar uppgjöri hennar sjálfrar, skýring á tilurđ sögunnar, einskonar tilefnislaus afsökunarbeiđni eđa eigum viđ ađ segja einskonar psycho-therapeutical viđfangsefni.



Kristín Svava Tómasdóttir. Blótgćlur, ljóđ (kápa: Ásta S. Guđbjartsdóttir****), Bjartur, 2007 (37 bls.)

Ţetta er falleg bók, skemmtileg í umbroti og kápan smekkleg.
Ţađ er frökk og lífleg stelpa sem mćlir fram ljóđin, alls 22 í Blótgćlum, byrjar međ látum og er í banastuđi, dettur fljótt niđur í ládeyđu en rís svo aftur upp undir lokin. Ţarna eru allmörg miđlungi góđ ljóđ og ţađanaf verri, en ţau sem standa uppúr eru hreint afbragđ og duga til ađ skipa ţessu unga skáldi strax í virđulegt sćti međal íslenskra góđskálda.
Og hún er ekkert ađ skafa utanaf hlutunum, hefur upp raust sína á ljóđinu Morgunn, upphafsljóđi bókarinnar:

međ nauđgunarseyđing í klofinu
rauđeygđ og einhvers stađar
miđja vegu milli ölvunar og ţynnku
skríđur dögunin fram úr
lćtur fallast á hnén
og ćlir litríku hálfmeltu innvolsi sínu
yfir okkur varnarlaus

Skáldiđ slćr um sig, gerir grín ađ landanum, ryđst inn á bari og skemmtistađi í miklu stuđi, drekkur og djammar, hórast og móraliserar. Hún tekur gáfnaljósiđ útundir vegg ţví „gáfur eru svo sexí.“ Og skáldiđ er hvarvetna í sviđsljósinu: í djamminu, í mótmćlagöngunni, flugráninu, ástinni og byltingunni. „látum ađra elskendur veina og deyja međan ég stend hér međ skiltiđ og öskra mig hása af hamingju,“ segir í ljóđinu Skítt međ ţađ, förum heim til mín (bls.8).
Ljóđiđ Klof vega menn er fyndiđ og skemmtilegt, hálfrímađ ljóđ ţar sem skáldiđ leikur sér međ orđ. Annađ erindiđ af ţrem er svona: „En klof vega salt / og klof vega menn. / Ţćr vógu ţeirra ćtlanir / og vega ţćr enn. / Ţćr smurđu sínar kuntur / og komust ört til manns, / ţćr glottuleitar stigu vaselínudans.“ Ljóđiđ Stelpur er magnađur skáldskapur og nýstárlegur ađ formi, prósi međ hrynjandi. Niđurlag ljóđsins er svona: „Drekkiđ stelpur, hórist og / fárist og fariđ á bömmer, hysjiđ upp um ykkur slúđriđ, hrćkiđ / framan í hneykslisraddir eldhúsglugganna, hristiđ ykkur stelpur / í herđunum og látiđ ekki eins og ţiđ séuđ móđgađar.“ Ljóđiđ Mallorca er kaldhćđinn óđur til ćttjarđarinnar: „Skál fyrir Íslandi!“
Ljóđiđ Eia er skrumstćling á Unglingnum í skóginum; ekki merkilegt ljóđ. Ljóđin: Póstur, Formalín, Játning liđhlaupans, Náungar mínir og Mamma guđ eru öll í lćgri kantinum, sundurlaus, flöt eđa yfirborđsleg.
Í ţrem síđustu ljóđum bókarinnar (Byrjar aftur, Nćturverđir og Ljósin međfram flugbrautinni) er skáldiđ í miklum ham og stúlka ljóđsins í miđju djamminu.Undir lokin er fariđ ađ draga nokkuđ af henni, og mćlir viđ sjálfa sig í ţriđju persónu: „Ţegar ţú ert búin ađ ... sótbölva öllum sem eru ađ spara fyrir íbúđ, öllum sem hafa / hugmynd, sótbölva öllum sem elda gúllas eins og ekkert sé / mannvćnlegra / kveljast af sjálfsdáđum í höndum manns sem ţú ţekkir ekki / daginn eftir / hrifsa píkubjórinn úr höndunum á ókunnugu fólki á barnum til ađ / lćsa tönnunum í stútinn eins og ţú tuggđir snuđiđ forđum / ... er ţá ekki kominn tími til ţess, stelpurófa / ađ slaka á spenntum taugunum í örfáar sekúndur...“



Sjón. Söngur steinasafnarans, ljóđ (kápa: Ásta S. Guđbjartsdóttir og Olga Bergmann ****), Bjartur, 2007 (45 bls.)

Sjón er snillingur hins knappa forms, skáld augnabliksins og slćr neista af steini međ sprota sínum. Langhundar eru ekki hans ćr og kýr.
Í ţessari elleftu ljóđabók skáldsins, ef mér telst rétt til, eru 22 ljóđ og ljóđstef og skiptast í fjóra kafla. Skáldiđ beitir ýmsum stílbrögđum. Ţarna eru myndhverfingar, prósar, runuljóđ, augnabliks stemningar og víđa súrrealísk tilţrif svo sem höfundi eru töm. Loks eru ţarna nokkur ljóđstef, tvćr ljóđlínur hvert og nefnir höfundur náttúruljóđ.
Ţetta er einstaklega notarleg lesning og ţótt ljóđskáld hafi gjarnan tilhneigingu til ađ líkjast hvert öđru er óhćtt ađ segja ađ Sjón er engum öđrum líkur.


23. apríl 2006:

ţađ er nótt
á mörkum mela og haga

í stuttjakka úr fáfnisgrasi
kólnar hérinn
á eldhúsbekknum

handan viđ morgunhorniđ
bíđur afmćli
ţeirrar stóru framliđnu

og ţar er einnig
fermingardagur
hinnar sprelllifandi Júníu

hún er ósvikin eins og hérinn
ţeir eru enn ylvolgir


Náttúruljóđ (ii) er svona:

nýsaumađur silkihanski
bláberjablátt stjörnublik

Og náttúruljóđ (vi) er ţannig:

úr svo ljósu efni
ađ fer ónefnd um borgina


Ljóđiđ heimilislíf er svipmynd međ súrrealísku stílbragđi:

eftir uppvaskiđ gengur mađurinn / fram á hreindýr / sem liggur undir sófaborđinu / og jórtrar // ţađ verđur hans vart / og fćlist // tekur á rás út úr stofunni / fram ganginn / ţar sem ţađ stekkur / yfir sandala / og stakan kvenskó // hann eltir ţađ inn í svefnherbergiđ // dýriđ skríđur / undir / hjónarúmiđ // hann fer á fjóra fćtur / sér hvar ţađ / sameinast hjörđinni // ţađ baular / fallega // og mađurinn / hverfur



Lesbókin
Lesbókin hefur um langt árabil veriđ áhrifamikill prentmiđill á sviđi ţjóđlegs fróđleiks, bókmennta og lista. Ţótt Lesbókin sé ađ formi til fylgirit Morgunblađsins hafa umsjónar­menn Lesbókarinnar alla tíđ sett sterkan persónulegan svip á blađiđ, veriđ hinir eiginlegu ritstjórar. Ţar bera hćst nöfn Árna Óla og Gísla Sigurđssonar sem voru umsjónarmenn blađsins í álíka langan tíma eđa alls í tćp sjötíu ár. Ţetta er ótrúlegt. Sá fyrrnefndi var ţar viđ stjórnvölinn á árunum 1925 til 1960 og sá síđarnefndi frá 1967 til 2001. Í millitíđinni, á árunum 1960 til 67 voru ţrír umsjónarmenn: Haraldur Hamar, Sigurđur A. Magnússon og Matthías Johannessen. Ţegar Gísli hćtti tók Ţröstur Helgason viđ Lesbókinni og er ţar enn.
Á fyrsta tímabili blađsins, undir stjórn Árna Óla, var áhersla á ţjóđlegan fróđleik mjög áberandi. Fyrir okkur sem vorum ađ vaxa úr grasi á síđari hluta ţessa tímabils var ţetta traustur og merkilegur fróđleikur en ekki beint nýstárlegur.
Undir stjórn ţremenninganna: Haraldar Hamars, SAM og Matthíasar Johannessen virđist sem Lesbókin hafi gengiđ í gegnum heilmikla uppstokkun. Hiđ ţjóđlega yfirbragđ Árna Óla hverfur ţá ađ mestu og viđ tekur aukin áhersla á nútímalega menningu, fé­lagslegar hrćringar, bókmenntir og listir. Breytingin var áberandi. Gísli Sigurđsson reyndist traustur og listrćnn umsjónarmađur og undir hans stjórn jókst verulega áherslan á bókmenntir, og ljóđskáld fengu ţar inni međ verk sín. Ţá fékk myndlistin verđugt rúm í blađinu og einnig arkitektúr. Gísli skrifađa ađ stađaldri yfirgripsmikla og alţýđlega pistla sem vöktu athygli. Međ innkomu Ţrastar Helgasonar varđ áberandi andlitslyfting á Lesbókinni. Umbrotiđ tók miklum stakkaskiptum og er nú til fyrirmyndar. Greinar um bókmenntir, um einstaka höfunda og um listir eru áberandi og kynning á innlendum og erlendum bókum setja svip á blađiđ.
Af bókmenntalegum fjölmiđlum er Lesbókin vel sýnileg og áhrifamikil. Umfjöllun Ţrastar um bókmenntir eru skarpar og yfirvegađar og bera ţađ međ sér ađ ritstjórinn tekur hlutverk sitt alvarlega. Ađ lokum vil ég ţó gera eina athugasemd: Kynning á ljóđum og ljóđskáldum er í algeri lćgđ, og ţađ er slćmt. Ţar mćtti bćta um betur.



Kiljan
Kiljan er nýr bókmenntaţáttur í Sjónvarpinu. Ţar situr viđ stjórnvölinn hinn íturvaxni og brosmildi sjónvarpsmađur Egill Helgason. Ţađ verđur ađ segjast eins og er ađ ţátturinn er mjög laus í reipunum, sem ekki er óeđlilegt svona til ađ byrja međ, og ekki endilega slćmt. Gestir ţáttarins: rithöfundar, skáld og frćđimenn, innlendir sem erlendir hafa sett skemmtilegan svip á ţáttinn og Agli hefur oftast tekist ađ hafa stjórn á umrćđunni og lađa fram ţađ sem athygli vekur. Í nokkrum tilvikum hefur ţetta fariđ úr böndunum og gestirnir fariđ offari en ţá hefur stjórnandinn dregiđ sig inn í skelina međ sínu prúđmannlega en jafnframt ísmeygilega látbragđi.
Dómarapariđ (sbr. hliđstćđar rullur í körfubolta) Kolbrún Bergţórsdóttir og Páll Baldvin Baldvinsson eru meiriháttar númer á ţessari bókmenntasýningu. Tilkoma ţeirra vekur upp skemmtilegar tilfinningar ţar sem ţau sitja hliđ viđ hliđ, virđuleg og dálítiđ á varđbergi. Og Egill er kominn međ bók milli handanna, lyftir henni hátt á loft, sveiflar henni til, strýkur hana smávegis og segir: Og hvađ finnst ykkur um ţessa? Kolbrún hefur upp raust sína og segir ađ ţetta sé alveg stórkostleg bók, hafi bara ekki getađ lagt hana frá sér, á bara ekki orđ ađ lýsa undrun sinni á ţeim sem ekki sjá ţetta. Páll Baldvin lítur útundan sér á Kolbrúnu og áhorfendur hugsa: mikiđ andskoti er mađurinn hrokafullur, eđa eitthvađ í ţá veru. En Kolbrún lćtur sér fátt um finnast enda er hún ţaulreyndur bókmenntagagnrýnandi. Og ţá tekur Páll Baldvin viđ, mćlir spaklega fram álit sitt á bókinni og höfundinum og Kolbrún situr međ hönd í skauti, hljóđ eins og vornóttin og áhorfendur bíđa í ofvćni. Páll Baldvin ţagnar, Egill brosir breitt, Kolbrún lítur móđurlega í átt til sessunautar síns sem verđur allur léttari í skapi og Egill kímir.
Heimsóknin til Braga Kristjónssonar er bráđskemmtilegur póstur, enda mađurinn heill hafsjór af ţekkingu. Kiljan fer nokkuđ vel af stađ. Kannski mćtti auka fjölbreytnina međ ţví ađ taka inn stutta kynningu úr öđrum listgreinum: leiklist og myndlist. Eftir sem áđur er kjölfesta Kiljunnar dómarapariđ Kolbrún og Páll Baldvin ásamt stjórnandanum Agli Helgasyni.


        Forsíđan


        Stínurnar


        Höfundar


        Nýtt efni


        Stina
        International


        Áskrift


        Ritstjórn


        Fréttir


        Krćkjur